Στην παρέμβασή του στην εκδήλωση με θέμα «Οι θέσεις του ΚΚΕ για την αντιπυρική προστασία» ο Νικόλαος Καλυβιώτης μηχανολόγος – μηχανικός τεχνικός ασφαλείας και γραμματέας του ΔΣ Σωματείου Μισθωτών – Τεχνικών Παραρτήματος Θεσσαλίας είπε:
«Με αφορμή, την έκρηξη στο εργοστάσιο της ”Βιολάντα” στα Τρίκαλα, με τραγικό απολογισμό 5 νεκρές μανάδες εργάτριες και 8 τραυματίες, έρχεται να επιβεβαιώσει με τον πλέον εκκωφαντικό τρόπο, το μεγάλο ζήτημα πυρασφάλειας και πυροπροστασίας σε βιομηχανικούς χώρους.
Ως τεχνικός ασφαλείας, οφείλω να τονίσω εξαρχής ότι ο ρόλος μας δεν είναι ένα “τεχνικό ζήτημα ρουτίνας”, ούτε μια τυπική υποχρέωση που εξαντλείται σε μελέτες και πιστοποιητικά. Είναι ζήτημα ζωής και θανάτου για τους εργαζόμενους, για τις τοπικές κοινωνίες, για το περιβάλλον.
Οι εργαζόμενοι σε κάθε χώρο εργασίας μπορεί να εκτίθενται σε μια σειρά βλαπτικούς παράγοντες ή επικίνδυνες καταστάσεις. Φυσικά, ανάλογα με τον κλάδο παραγωγής και τις θέσεις εργασίας, οι κίνδυνοι για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων διαφοροποιούνται.
Η περίπτωση της Βιολάντα ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο ότι ακόμη και σε χώρους που δεν θεωρούνται “βαριά βιομηχανία”, οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί και σοβαροί. Η επεξεργασία τροφίμων περιλαμβάνει καύσιμα, σκόνες, μηχανήματα υψηλής θερμοκρασίας – ένα επικίνδυνο μείγμα όταν δεν τηρούνται αυστηρά μέτρα.
Γιατί φτάνουμε εκεί;
Όταν η ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως “κόστος”, τότε:
- Καθυστερούνται συντηρήσεις.
- Δεν ανανεώνεται εξοπλισμός.
- Δεν γίνονται επαρκείς ασκήσεις ετοιμότητας.
- Οι τεχνικοί ασφαλείας και οι γιατροί εργασίας υποβαθμίζονται.
Η πυροπροστασία απαιτεί:
- Συστηματική εκτίμηση κινδύνου και επικαιροποίησή της.
- Σύγχρονα συστήματα πυρανίχνευσης και κατάσβεσης.
- Τακτική συντήρηση και έλεγχο εγκαταστάσεων.
- Εκπαίδευση όλων των εργαζομένων, όχι μόνο τυπική αλλά πρακτική.
- Σχέδια εκκένωσης και ασκήσεις ετοιμότητας.
- Συγκρότηση και ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων μέσω επιτροπών υγιεινής και ασφάλειας.
Αυτές οι μεγάλες ελλείψεις μέτρων προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζόμενων οδήγησαν στη τραγωδία στο εργοστάσιο της ”Βιολάντα” Με αυτούς τους παράγοντες να είναι ακόμα εδώ, αφού καθημερινά καταγράφονται μετά από καταγγελίες εργαζομένων σοβαρά περιστατικά σε εργοστάσια με διαρροή αερίων, προβλήματα σε εγκαταστάσεις καυστήρων κ.α.
Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η διαμόρφωση ενός πλαισίου ψευδεπίγραφων ελέγχων της εργοδοτικής ευθύνης από τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Τα προγράμματα ελέγχων καταρτίζονται με βάση μια αυθαίρετη “κατάταξη επικινδυνότητας” και ομολογείται ότι για πλήθος δραστηριοτήτων “χαμηλής” επικινδυνότητας δεν γίνεται έλεγχος, ενώ για άλλες μπορεί να γίνει μόνο δειγματοληπτικός ή υπάρχει δυνατότητα να γίνει τα επόμενα χρόνια, αφού πρώτα ξεκινήσει μια δραστηριότητα να λειτουργεί.
Θα ήθελα όμως να σταθώ στη βασική αντίφαση που χαρακτηρίζει την εποχή μας:
Από τη μία πλευρά, η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν φτάσει σε τέτοιο επίπεδο ανάπτυξης που επιτρέπουν την πρόβλεψη, την πρόληψη και τον έλεγχο σχεδόν κάθε κινδύνου σε έναν βιομηχανικό χώρο.
Σήμερα υπάρχουν:
- Προηγμένα συστήματα πυρανίχνευσης με αισθητήρες πολλαπλών παραμέτρων.
- Αυτόματα συστήματα κατάσβεσης με αδρανή αέρια, αφρό ή μικροσταγονίδια νερού.
- Λογισμικά ανάλυσης κινδύνου και προσομοίωσης σεναρίων πυρκαγιάς και έκρηξης.
- Επιστημονική γνώση για φαινόμενα όπως εκρήξεις σκόνης, θερμική διαφυγή.
Κι όμως, παρά αυτή τη γνώση, συνεχίζουμε να βλέπουμε σοβαρά περιστατικά, τραυματισμούς, απώλειες ζωών.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Γιατί η αξιοποίηση αυτής της γνώσης δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις τεχνικές δυνατότητες, αλλά από το ποιος έχει τον έλεγχο της παραγωγής και με ποια κριτήρια λειτουργεί.
Στους περισσότερους βιομηχανικούς χώρους, στον τομέα της πυροπροστασίας ειδικά, οι κίνδυνοι είναι πολυπαραγοντικοί:
- Εύφλεκτα υλικά και χημικές ουσίες.
- Συσσώρευση σκόνης (ιδιαίτερα σε βιομηχανίες τροφίμων).
- Υψηλές θερμοκρασίες και ενεργειακά φορτία.
- Ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις.
- Ανθρώπινος παράγοντας υπό συνθήκες πίεσης.
Η επιστήμη και η ανθρώπινη γνώση έχει αποδείξει ότι ατυχήματα μεγάλης έκτασης δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα αλληλουχίας αστοχιών – αυτό που ονομάζουμε “αλυσίδα συμβάντων”. Αν δεν σπάσει αυτή η αλυσίδασε κάποιο σημείο, το ατύχημα γίνεται αναπόφευκτο.
Υπάρχει η γνώση με σαφείς κατευθύνσεις για τέτοιους χώρους:
- Συνεχής απομάκρυνση σκόνης και αποφυγή συσσωρεύσεων.
- Αντιεκρηκτικός εξοπλισμός.
- Κατάλληλος εξαερισμός.
- Συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης θερμοκρασίας και καπνού.
- Διαχωρισμός επικίνδυνων διεργασιών.
Όταν αυτά δεν εφαρμόζονται πλήρως, δεν πρόκειται για άγνοια. Πρόκειται για επιλογή.
Αντίστοιχα, σε βαριές βιομηχανίες και εγκαταστάσεις υψηλής επικινδυνότητας, μιλάμε για ατυχήματα τύπου Seveso, όπου οι συνέπειες ξεπερνούν τα όρια του εργοστασίου και πλήττουν ολόκληρες περιοχές. Εκεί η ανάγκη για πρόληψη είναι ακόμη πιο επιτακτική, καθώς εμπλέκονται:
- Τοξικές εκπομπές.
- Εκρήξεις μεγάλης ισχύος.
- Περιβαλλοντική καταστροφή.
Υπάρχουν μοντέλα διασποράς, συστήματα ελέγχου διεργασιών, μηχανισμοί αυτόματης διακοπής λειτουργίας. Όμως και πάλι, η εφαρμογή τους εξαρτάται από το αν θεωρούνται “αναγκαία” ή “πολυτέλεια”.
Και εδώ επιστρέφουμε στην αρχική αντίφαση:
Δεν λείπει η γνώση, δεν λείπει η τεχνολογία. Λείπει η εφαρμογή τους με κριτήριο την ανθρώπινη ζωή.
Η γεφύρωση αυτής της απόστασης δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι κοινωνικό και πολιτικό. Αφορά το ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια και για ποιο σκοπό οργανώνεται η παραγωγή.
Η τρομακτική έκρηξη στη Βιολάντα ανέδειξε την εγκληματική αδιαφορία εργοδοσίας, κυβέρνησης και τοπικών αρχών για τον κίνδυνο μεγάλης έκτασης βιομηχανικών ατυχημάτων.
Για αυτό η πρωτοβουλία του ΚΚΕ, με την σημερινή εκδήλωση είναι πολύ σημαντική καθώς συμβάλλει στην αποκάλυψη των αιτιών».
