Οι εικαστικές τέχνες και η σχέση τους με την υπεράσπιση των λαϊκών ελευθεριών ξεκινά σχεδόν με την ίδρυση της ΑΣΚΤ.
Συνήθως τα πιο ανήσυχα πνεύματα ακολουθούσαν το δρόμο των τεχνών.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ήδη από την περίοδο του΄30 να διαμορφωθεί ένα μεγάλο καλλιτεχνικό ρεύμα το οποίο εμπνεύστηκε και στήριξε του λαϊκούς αγώνες, ιδιαίτερα την περίοδο της κατοχής, αλλά και αργότερα.
Χτίστηκαν οι γέφυρες μεταξύ των περιόδων και ουσιαστικά γεννήθηκε ο όρος «Τέχνη της Αντίστασης», όπου η μια γενιά με τους αγώνες επιδρούσε στην επόμενη και αλληλοτροφοδοτούνταν.
Η αποτύπωση της Τέχνης της αντίστασης και στις δυο περιόδους, δηλαδή από το 1936 έως το 1949 και η δεύτερη περίοδος από το 1950 έως το 1974 αναδεικνύεται ιδιαίτερα στις δυο μεγάλες εικαστικές εκθέσεις του ΕΕΤΕ με τίτλο «Τέχνη και Αντίσταση».
Στο μονόγραμμα της έκθεσης που επιμελήθηκε ο Ιστορικός Τέχνης Γρηγόρης Αναγνώστου προσδιορίζονται με πολιτικούς και κοινωνικούς, άλλα και όρους δράσης οι σχέσεις των καλλιτεχνών, όπως αυτές εκφράστηκαν από τους καλλιτέχνες και το έργο τους.
Η καλλιτεχνική παραγωγή σε όλο αυτό το διάστημα κινείται σε τέσσερεις κυρίως άξονες.
Ο πρώτος άξονας έχει να κάνει με τους καλλιτέχνες που παράγουν έργο προσαρμοσμένο στις ανάγκες της διαφήμισης των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων.
Ο δεύτερος άξονας έχει να κάνει με ένα κομμάτι καλλιτεχνών που το έργο τους υπηρετεί τις προπαγανδιστικές ανάγκες των αστικών κυβερνήσεων, του παλατιού και αργότερα της χούντας.
Στο τρίτο άξονα περιλαμβάνονται οι καλλιτέχνες εκείνοι, που συχνά συγκροτούσαν και μικρές καλλιτεχνικές ομάδες, που είχαν αποκοπεί πλέον από την κοινωνία και τις
γενικότερες εξελίξεις και εστίαζαν μόνο στην καλλιτεχνική τους δημιουργία.
Στον τέταρτο και τελευταίο άξονα, περιλαμβάνεται ένα σημαντικό κομμάτι των καλλιτεχνών της εποχής που υπηρέτησαν τόσο με τη δράση, όσο και με το έργο τους τις ανάγκες του αγώνα που έδινε η πλειοψηφία του ελληνικού λαού.
Άλλοτε στους τόπους εξορίας, άλλοτε σε συνθήκες παρανομίας, οργανώνονται ξανά τυπογραφεία που παράγονται προκηρύξεις, πολιτικά βιβλία, αφίσες, τρικ και παράνομα έντυπα με εικονογράφηση και επιμέλεια αυτών των καλλιτεχνών.
Στο γενικό κλίμα των πρώτων ημερών της δικτατορίας κυριαρχούσε ο φόβος και η τρομοκρατία. Σε αρκετά αστυνομικά τμήματα χτύπησαν αρκετούς, άναρχα, κυρίως
για να προκαλέσουν φόβο.
Στις πολιτικές διώξεις της περιόδου αυτής, δεν είναι δυνατό να μην αναφερθούμε στους εικαστικούς.
Ιδιαίτερη σε αυτή την περίοδο ήταν η συμβολή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών.
Σπουδαστές, μπαίνουν μπροστά, δημιουργούν αφίσες, στελεχώνουν τα παράνομα τυπογραφεία, φιλοτεχνούν εφημερίδες και πολιτικά έντυπα, δημιουργούν προκηρύξεις και τρικ.
Γι’ ακόμη μια φορά η χαρακτική παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ σε αυτή την περίοδο αναπτύσσεται έντονα και με ταχείς ρυθμούς η τέχνη της διαμαρτυρίας, μια τέχνη που θα συνεχιστεί και στα επόμενα χρόνια, αξιοποιώντας έντονους συμβολισμούς και που θα βρει μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό.
Η χούντα καταβάλλει προσπάθεια να παρέμβει στον χώρο των εικαστικών και να επηρεάσει την καλλιτεχνική παραγωγή.
Διορίζει δική της διοίκηση στο Καλλιτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος, ενώ την ίδια περίοδο προσπαθεί μέσω οικονομικού βοηθήματος να προσεταιριστεί καλλιτέχνες.
Στην προσπάθεια αυτή, αξιόλογη ήταν η στάση εικαστικών, όπως οι Βαρλάμος, Λουκόπουλος, Κοντόπουλος, κ.α., που αρνήθηκαν αυτό το επίδομα.
Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι υπάρχει κι ένα κομμάτι καλλιτεχνών που βρισκόταν στους τόπους εξορίας και που ακόμη κι εκεί δεν σταματούν με τα όποια μέσα διέθεταν να παράγουν έργο αποτυπώνοντας τις συνθήκες ζωής, τα βασανιστήρια, αλλά και να φτιάχνουν σκηνικά για τις θεατρικές παραστάσεις που οργάνωναν μεταξύ τους, κάρτες για τους συγγενείς τους και για τις όποιες κοινωνικές εκδηλώσεις οργάνωναν στα στρατόπεδα εξορίας και κράτησης.
Μετα την εξέγερση του Πολυτεχνείου στην ΑΣΚΤ στην οποία υπήρχαν ευρύτατα οργανωμένες δυνάμεις σπουδαστών σε αντιδικτατορικές οργανώσεις.
Τον Μάρτιο του 1974 συνελήφθησαν τρία μέλη της ΚΝΕ / Αντι-ΕΦΕΕ, οι Άγγελος Βλάσσης, Σπύρος Κουρσάρης και Ζέτα Ζωγράφου.
Οι συλληφθέντες, σε όλο το διάστημα της κράτησής τουςστη Γενική Ασφάλεια Αθηνών και στο στρατόπεδο της ΕΣΑ στο Μπογιάτι υπέστησαν βασανιστήρια.
Αν σε κάτι μπορούμε είμαστε περήφανοι για τον αγώνα σημαντικών Ελλήνων Εικαστικών, είναι ότι σχεδόν η πλειοψηφία με το έργο τους, κατά την διάρκεια πριν αλλά και μετά τη Χούντα, αποτύπωσαν στο έργο τους την απανθρωπιά της δικτατορίας, την δουλικότητα της στη Αμερικάνικα συμφέροντα και το ΝΑΤΟ.
Με το έργο τους σηματοδότησαν, θα λέγαμε την Τέχνη της Αντίστασης, ως πραγματικό όπλο που οφείλουν να το υποτάσσουν για το συμφέρον του λαού.
Είναι πολύ σημαντικό το μεγάλο έργο του ΕΕΤΕ να αναζητήσει όλο αυτό το υλικό της Τέχνης της Αντίστασης από το 1936 έως και το 1974, να αναδείξει τους καλλιτεχνίες και το έργο τους και σήμερα να αποτελεί παρακαταθήκη για τους νέους καλλιτεχνίες αλλά και για τον Ελληνικό λαό και δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε ονομαστικά για τη συμμετοχή τους.
Α. Τάσσος / Αθανασόπουλος / Ακριβόπουλος / Ακριθάκης / Ακριτίδης / Αληθεινός / Ανούση / Απέργης / Αρβανίτης / Αργυράκης / Αρμάος / Αρμάου-Χατζηανδρέου / Βακιρτζής / Βαλάσης / Βαλαβανίδης / Βαρλάμος / Βασιλείου Βατζιάς / Βλασίδης / Βλάσσης / Βογιατζής / Βογιατζόγλου-Σκληρού / Γαΐτης Γερολυμάτος / Γιολδάσης / Γιώτης / Γούλας / Γράββαλος / Γραμματόπουλος Δαγκλής / Δανιήλ / Δαραδήμος / Δεκουλάκος / Δημητρέας / Δήμου / Διαμαντόπουλος / Δίγκα / Δουραμάνης / Δωρόπουλος / Ευγενίδης / Ζιάκας / Ζογγολόπουλος / Ζουμπουλάκης / Ζωγράφος / Θεολόγου / Κακαδιάρης Κακουλίδης / Καλαμάρας / Καλογηράτος / Κανακάκις / Κανιάρης / Κανέλλης
Καπράλος / Καραβέλα / Καραγάτση / Καράς / Κασιμάτης / Κάσσης / Κατζουράκης / Κατράκη / Κελαϊδής / Κεσσανλής / Κευγάς / Κινδύνη / Κοκκινίδης Κοκκίνου / Κοντός / Κουκουλομάτης / Κουνάδης / Κουνάλης / Κουρσάρης Κουσίδου / Κοψίδης / Κτιστοπούλου / Κυριάκη / Κυριακός / Λεοντής / Μακρή Μακρής / Μαλάμος / Μήνης / Μιχαηλίδη / Μπαχαριάν / Μποσταντζόγλου Μυταρά / Μώλος / Νίκας / Νικολινάκος / Ξενάκης / Ξενάκη / Οικονομίδης Πάντος / Παπαγεωργίου / Παπαγιάννης / Παπαδημητρίου / Παπάζογλου Παραλής / Παρμακέλης / Πατσόγλου-Ραφτοπούλου / Πατσόγλου / Περδικίδης / Πίτσιος / Πολυχρονόπουλος / Πρέκας / Ριζόπουλος / Ρίτσος / Ρόκος Ρωμανού / Σαρρή / Σαρρής / Σαχίνης / Σεμερτζίδης / Σεμιτέκολλο / Σικελιώτης / Σιοτρόπου / Σκουλάκης / Σολιδάκης / Στασινοπούλου / Στραβοράβδης / Στεφανίδης / Ταλαγάνης / Τζανετάκης / Τούγιας / Τριανταφύλλου Τρικαλινός / Τσαγκάρης / Τσάρας / Τσαρούχης / Φαεινός / Φαμέλης
/ Φαρσακίδης / Φιλίνη / Φρέρης / Φωτοπούλου / Χαζαράκη / Χανδέλη / Χάρος / Χριστοφυλάκης / Χαϊνης / Χαριάτη-Σισμάνη / Ψυχοπαίδης
Δείτε τον κατάλογο των έργων της Έκθεσης του ΕΕΤΕ: «ΤΕΧΝΗ & ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1950 – 1974» που έγινε από τις 24 Ιανουαρίου έως 12 Μαρτίου 2017 στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων σε pdf
Πηγές: Κατάλογος των έργων της Έκθεσης του ΕΕΤΕ: «ΤΕΧΝΗ & ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1950 – 1974» σε επιμέλεια κειμένων του Ιστορικού Τέχνης Γρηγόρη Αναγνώστου
