Στο κατώφλι της δεκαετίας

Πηγή εικόνας: Olivier Le Moal / Getty Images

Λίγες ώρες απέμειναν μέχρι το τέλος μιας δύσκολης και σίγουρα αξέχαστης χρονιάς που σηματοδοτεί το τέλος μιας εξίσου δύσκολης δεκαετίας. (Πολλοί θεωρούν λανθασμένα πως μία δεκαετία τελειώνει σε έτος που λήγει σε 9, όπως το 2019, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν ισχύει, δεδομένου πως το γρηγοριανό ημερολόγιο ξεκινά το έτος 1 μ.Χ. και δεν υπάρχει έτος 0, άρα η πρώτη δεκαετία δεν μπορεί παρά να λήγει το 10 μ.Χ. και πάει λέγοντας.) Κάπως έτσι ετοιμαζόμαστε να γυρίσουμε σελίδα, αφήνοντας πίσω μία δεκαετία  που επιφύλασσε πολλές και κατά κύριο λόγο άσχημες εκπλήξεις. Ήταν η δεκαετία της κρίσης, των μνημονίων, της λιτότητας, της μετανάστευσης, της επιβολής εργασιακού μεσαίωνα, των λουκέτων, των συσσιτίων, της νεκρανάστασης του ναζισμού στη χώρα, της ψευδεπίγραφης αριστερής κυβέρνησης, της οπισθοδρόμησης και της καταδυνάστευσης των κοινωνικών κεκτημένων.

Η δεκαετία ξεκίνησε μεσούσης της οικονομικής κρίσης, με την ελληνική οικονομία υποταγμένη στις οδηγίες της τρόικας και των όρων του μνημονίου. Η επικαιρότητα περιλάμβανε καθημερινά νέα μέτρα λιτότητας, απολύσεις και αύξηση της ανεργίας, περικοπές μισθών και συντάξεων, αυξήσεις φόρων, φτωχοποίηση της εργατικής τάξης. Παράλληλα οι διαμαρτυρίες, τα συλλαλητήρια, οι εργατικοί αγώνες ήταν καθημερινοί και συνοδεύονταν από τρομονόμους, άγρια καταστολή, αθρόα χρήση χημικών, επεισόδια και συμπλοκές που μετέτρεπαν συχνά το κέντρο της Αθήνας σε πεδίο μάχης. Κάπως έτσι το 2011 ξεπήδησε μέσα από τα νεαρά ακόμα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης το περίφημο κίνημα αγανακτισμένων πολιτών, ένα επικίνδυνο και ετερόκλητο σύνολο διαμαρτυρόμενων ανθρώπων, χωρίς κοινό εχθρό, χωρίς κοινή ιδεολογία, χωρίς κοινά θέλω και με μοναδικό κοινό μία απροσδιόριστη και αποπροσανατολισμένη διαμαρτυρία.  Πολλοί εκμεταλλεύτηκαν αυτή τη χαώδη κατάσταση προς όφελός τους. Με τον τρόπο αυτό, το φίδι του ναζισμού σκόρπισε το δηλητήριό του και ξεπήδησε από την πάνω πλευρά της πλατείας φορώντας κοινοβουλευτικό μανδύα, ενώ από την κάτω πλευρά της πλατείας ο ΣΥΡΙΖΑ ενσωματώνοντας ψηφοθηρικά οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα ως συνιστώσα του ξεκίνησε να οργώνει το έδαφος στο οποίο θα έσπερνε την ‘πρώτη φορά αριστερά’, η οποία για την κουτάλα της εξουσίας θα συγκυβερνούσε με το ακροδεξιό λαϊκίστικο κόμμα των ΑΝΕΛ, θα ψήφιζε νέα μνημόνια, θα εφάρμοζε τα υπάρχοντα μέχρι κεραίας, θα χτυπούσε το δικαίωμα της απεργίας και πολλά άλλα. Το μέσον της δεκαετίας μας επιφύλασσε μέχρι και δεσμεύσεις κεφαλαίων, τα περίφημα capital controls που είχαν στόχο να σώσουν τα κεφάλαια των τραπεζών και των τραπεζιτών, δεσμεύοντας τις καταθέσεις και τις συναλλαγές του λαού. Αξέχαστες θα μείνουν οι ουρές δεκάδων μέτρων σε όλα τα ATMs των τραπεζών της χώρας. Και μετά από όλα αυτά τα πρωτοφανή, μας περίμενε ακόμη και ένα δημοψήφισμα, το πρώτο της μεταπολίτευσης, το οποίο ήταν εξ’ αρχής άκυρο, με το ερώτημά του να είναι ήδη παρωχημένο τη στιγμή της διεξαγωγής του και εν τέλει το αποτέλεσμά του όχι μόνο να μη γίνεται σεβαστό από την πολιτική ηγεσία, αλλά επί της ουσίας να αντιστρέφεται. Όταν η σοσιαλδημοκρατική αριστερά εξετέλεσε την εκτονωτική της υπηρεσία, αποσυμπιέζοντας την αγανακτισμένη κοινωνία, ενώ παράλληλα εφάρμοζε κατά γράμμα τις μνημονιακές δεσμεύσεις, έπαψε να είναι χρήσιμη στην αστική δημοκρατία και ήρθε η ώρα να παροπλιστεί. Έτσι, λίγο πριν το τέλος της δεκαετίας, η αλλαγή της πολιτικής σκυτάλης πραγματοποιήθηκε με την κυβέρνηση Μητσοτάκη να οδηγεί τη χώρα στην κατ’ όνομα έξοδο από τα μνημόνια και στην επαναφορά της κανονικότητας, μιας κανονικότητας που δε θα προλάβαινε καν να ξεκινήσει, πριν μία άλλη ευρύτερη κανονικότητα χαθεί. Πριν στερηθούμε την ίδια μας την κοινωνική ζωή, όπως την ξέραμε εδώ και έναν αιώνα.

Παράλληλα η τεχνολογία εξελισσόταν ραγδαία και σύμφωνα με τις επιταγές της αγοράς. Μία νέα καθημερινότητα διαμορφώθηκε κατά τη δεκαετία αυτή. Τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα, οι ταμπλέτες, οι έξυπνες τηλεοράσεις, τα έξυπνα ρολόγια μπήκαν σε κάθε σπίτι, σε κάθε τσέπη σε κάθε χέρι. Γεννήθηκε μία νέα βιομηχανία έξυπνων συσκευών που απευθύνονται σε όσο το δυνατόν περισσότερους χρήστες. Τα social media εγκλώβισαν στα ψηφιακά τους δίχτυα δισεκατομμύρια χρήστες ανά τον κόσμο. Ξαφνικά η προηγούμενη καθημερινότητα έμοιαζε παρωχημένη. Το διαδίκτυο και οι συσκευές που παρέχουν πρόσβαση σε αυτό, παραγκώνισαν και αντικατέστησαν κάθε παλιό μέσο μετατρέποντάς το σε υποκατάστατο. Η εφημερίδα, η αλληλογραφία, το βιβλίο, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, το τηλέφωνο, όλα άρχισαν να φαντάζουν και να προβάλλονται ως παλιομοδίτικα. Η νέα πραγματικότητα προβάλλεται πίσω από ένα γυαλί, το οποίο αντικατοπτρίζει το ψηφιακό υποκατάστατο του χρήστη σε αυτή. Ολόκληροι τομείς της οικονομίας έσβησαν στο όνομα της τεχνολογικής προόδου. Εφημερίδες και περιοδικά έκλεισαν, η έκδοση βιβλίων στέρεψε, η δισκογραφία πέθανε, τα ελάχιστα φωτογραφεία απέμειναν να τυπώνουν μονάχα φωτογραφίες διαβατηρίου. Τα μολύβια, τα επιστολόχαρτα, οι φάκελοι και τα γραμματόσημα πωλούνται μόνο ως αναμνηστικά σε λίγους ρομαντικούς. Η τηλεόραση σκότωσε τη μυθοπλασία και στράφηκε σε φτηνές παραγωγές τηλεπαιχνιδιών reality και ξένων τηλεοπτικών σειρών από τα αζήτητα. Η ψηφιοποίηση του σήματος, που ήταν μνημονιακός όρος, προκάλεσε το κλείσιμο τηλεοπτικών σταθμών και ραδιοφώνων. Οι συνδέσεις στο διαδίκτυο ολοένα και επιταχύνονταν με το 5G να μονοπωλεί τη συζήτηση στο τέλος της δεκαετίας.

Καταλύτης σε όλα τα παραπάνω ήταν η πανδημία του κορωνοϊού, που αποτέλεσε το κερασάκι στην τούρτα της καταστροφής, το τελικό χτύπημα που μας επιφύλασσε το 2020 για να μας αποχαιρετήσει η κρίσιμη αυτή δεκαετία. Τα προηγούμενα χρόνια της λιτότητας και της εξαθλίωσης του δημοσίου, που αποτελεί σταθερό δόγμα του νεοφιλελευθερισμού, άφησαν το εθνικό σύστημα υγείας αθωράκιστο, απροετοίμαστο και ανίκανο να αντιμετωπίσει μια πανδημία. Έτσι σχεδόν ολόκληρο το 2020 το ζήσαμε απομονωμένοι, μέσα στα σπίτια μας υπό το καθεστώς της καραντίνας, της αποκοινωνικοποίησης και των απαγορεύσεων. Η καθημερινότητα μπορούσε επισήμως να συνεχίσει μόνο δια μέσου των ψηφιακών της υποκατάστατων. Έτσι ότι είχε απομείνει ζωντανό από την τεχνολογική λαίλαπα, ισοπεδώθηκε από την πανδημία. Τα σχολεία έκλεισαν και απέμεινε η τηλεκπαίδευση. Όσοι χώροι εργασίας δεν απαιτούσαν φυσική παρουσία έκλεισαν και απέμεινε η τηλεργασία. Τα θέατρα, οι κινηματογράφοι, οι μουσικές σκηνές, οι βιβλιοθήκες και κάθε άλλος χώρος πολιτισμού έκλεισε και απέμεινε ένα κρύο διαδικτυακό υποκατάστατο, διακοσμημένο με τις αναμνήσεις της προ καραντίνας ζωής. Μέχρι και οι εκκλησίες ξεκίνησαν να μεταδίδουν τις λειτουργίες μέσω live streaming. Το 2020 στέρησε τη ζωή σχεδόν δύο εκατομμυρίων συνανθρώπων μας, εκ των οποίων οι περίπου 5.000 στην Ελλάδα και έκλεισε τον κύκλο του ανοίγοντας μία χαραμάδα στο σκοτάδι του, όταν στις 27 του Δεκέμβρη ξεκίνησε ο εμβολιασμός κατά του ιού.

Αν κάποιος αναζητούσε τις λέξεις κλειδιά της δεκαετίας θα συναντούσε σίγουρα τις παρακάτω: κρίση, μνημόνιο, μέτρα, στόχοι, φόροι, ΕΝΦΙΑ, τρόικα, ΔΝΤ, εταίροι, επιτροπεία, δόση, μεσοπρόθεσμο, κούρεμα, ανεργία, συσσίτια, άστεγοι, αλληλεγγύη, μετανάστευση, brain-drain, λουκέτα, απολύσεις, περικοπές, λιτότητα, ιδιωτικοποιήσεις, ανέχεια, φτώχεια, αυτοκτονίες, συλλαλητήρια, αγανακτισμένοι, νεοναζί, τάγματα εφόδου, Παύλος Φύσσας, δίκη χρυσής αυγής, ηθικό πλεονέκτημα, ”αριστερά”, δημοψήφισμα, νταούλια, μένουμε-Ευρώπη, προσφυγικό, Μακεδονία, ανάπτυξη, κανονικότητα, ελληνοτουρκικά, κορωνοϊός, πανδημία, λοιμωξιολόγοι, κρούσματα, θύματα, Μ.Ε.Θ, νοσηλείες, Π.Ο.Υ, μένουμε-σπίτι, φάρμακα, εμβόλια, καραντίνα, μάσκες, πλύσιμο χεριών, αποστάσεις, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τηλεκπαίδευση, τηλεργασία, τηλεδιάσκεψη, απαγόρευση μετακινήσεων, 4G, 5G, netflix, smartphone, sms και click-away. Αυτές είναι οι λέξεις που κυριάρχησαν στα αυτιά και τα μάτια μας την περασμένη δεκαετία και πολλές εξ’ αυτών θα μας συνοδεύσουν τα επόμενα χρόνια.

Το τέλος του έτους και το τέλος της δεκαετίας όλοι μας ονειρευόμαστε να σημάνουν και το τέλος της πανδημίας, αλλά και το τέλος της κρίσης. Ωστόσο όλα τα δεινά της περασμένης δεκαετίας έχουν σε τελική ανάλυση έναν κοινό υπαίτιο και αυτός δεν είναι άλλος από τον καπιταλισμό. Όσο και αν ακούγεται κλισέ, όσο και αν οι θιασώτες του θέλουν να μας πείσουν για το αντίθετο, ο μοναδικός και ο πραγματικός ένοχος όλων είναι ο καπιταλισμός. Αυτός γεννά τις οικονομικές κρίσεις, αυτός προκαλεί τις πανδημίες, αυτός οπλίζει τα κανόνια των ιμπεριαλιστικών πολέμων, αυτός αδυνατεί να αντιμετωπίσει τις υγειονομικές κρίσεις, αυτός θυσιάζει καθημερινά στον αιματοβαμμένο βωμό του κέρδους εκατομμύρια ανθρώπους. Αρκεί μια βαθύτερη ανάγνωση των γεγονότων για να αποδειχθεί περίτρανα πως κοινός παρονομαστής όλων των δεινών της ανθρωπότητας είναι ο καπιταλισμός. Τρανή απόδειξη όλων των παραπάνω είναι πως οι Κροίσοι του πλανήτη συνέχισαν να πλουτίζουν παγκοσμίως τόσο κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, όσο και φέτος, κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού. Τρανή απόδειξη όλων των παραπάνω είναι πως για τους οικονομικά ισχυρούς αλλά και τους αυλικούς τους ανά πάσα ώρα και στιγμή θα βρεθεί και κενή ΜΕΘ και φάρμακο κατά του κορωνοϊού και διαθέσιμο μέσο αεροδιακομιδής και ότι άλλο χρειαστεί για να σωθεί η ζωή του κεφαλαιοκράτη. Αυτό όμως δεν ισχύει σε καμία περίπτωση για τον απλό λαό, για το φτωχό εργάτη, για τον άνεργο, τον άστεγο, το μετανάστη, τον επαίτη του πεζοδρομίου. Διότι ως γνωστόν, σε αυτό τον κόσμο είμαστε όλοι ίσοι, μα κάποιοι είναι πιο ίσοι…

Εφόσον αντέξατε να διαβάσετε, πολλώ μάλλον να βιώσετε, όλα τα προηγούμενα, τότε σίγουρα διαθέτετε όλο το ψυχικό σθένος που απαιτούν τα χρόνια που έρχονται.

Εύχομαι σε όλους καλή χρονιά, με υγεία, υπομονή και κουράγιο! Καλή δύναμη και καλή αντάμωση στους δρόμους του αγώνα!

Διονύσης Μαλαπέτσας

Δείτε ακόμα...