Σύνοδος Κορυφής ΕΕ – Δυτικών Βαλκανίων και η Εξέγερση του Κότορ

Στη πόλη Τίβατ του Μαυροβουνίου, στον κόλπο του Κότορ διεξήχθη η Σύνοδος Κορυφής ΕΕ – Δυτικών Βαλκανίων αρχές Ιουνίου. Μια σύνοδος στην οποία εκδηλώθηκαν νέες πιέσεις κι εκβιασμοί για να προσδεθούν στα Ευρω-ενωσιακά μονοπώλια τα Δυτικά Βαλκάνια. Στόχος της Γαλλικής και της Γερμανικής αστικής τάξης είναι να καλύψουν τη διαφορά με την οποία τους άφησαν πίσω οι ΗΠΑ, η Κίνα κι άλλοι «παίκτες».

Στη ίδια ακριβώς περιοχή, πριν από 108 χρόνια, στη διάρκεια του ιμπεριαλιστικού Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου θάβονταν όπως – όπως οι νέες, τότε, γενιές εργατών κι αγροτών της Ευρώπης. Τότε, όπως και τώρα, οι ανταγωνισμοί καπιταλιστικών κρατών και ιμπεριαλιστικών συμμαχιών για τον έλεγχο των αγορών και των σφαιρών επιρροής, των εμπορικών και ενεργειακών δρόμων περνούσαν από τα εδάφη και τον ορυκτό πλούτο των Δυτικών Βαλκανίων. Λίγο νοτιότερα από το Τιβάτ, την Άνοιξη του 1916, πραγματοποιήθηκε η σφαγή του Μπαρ, όταν χιλιάδες Μαυροβούνιοι και Αλβανοί εθελοντές που πολεμούσαν στο πλευρό της ιμπεριαλιστικής συμμαχίας Αντάντ (Βρετανική Αυτοκρατορία, Γαλλία και Τσαρική Αυτοκρατορία μέχρι την Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση) συνελήφθησαν από τα αυτστρουγγρικά στρατεύματα και εκτελέστηκαν ή οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα θανάτου.

Στο μακελειό εκείνο του «Μεγάλου Πολέμου», όπως τον ονόμασαν οι ιστορικοί, οι επιστρατευμένοι για «τ’ αφέντη το φαΐ» λαοί βγήκαν στο προσκήνιο της ιστορίας. Κι ενώ όλα τα πλάκωνε το σκοτάδι, ενώ η ζωή του στρατιώτη και του ναύτη στα μέτωπα μετριόταν αντίστροφα ώρα με την ώρα, ενώ στις πόλεις και τα χωριά οι μερίδες αλεύρι μοιράζονταν ανά γραμμάριο, τότε ακριβώς άστραψε το κόκκινο αστέρι της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία. Η Μεγάλη Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση έδειξε σε όλο τον κόσμο ότι η μόνη διέξοδος υπέρ των εργατικών-λαϊκών δυνάμεων στα αδιέξοδα και τις σφαγές του ιμπεριαλιστικού πολέμου ήταν ο τερματισμός του πολέμου μέσα από την ανατροπή της καπιταλιστικής εξουσίας. Γέμισαν ελπίδα τα μάτια όλων των λαών της Ευρώπης. Τα νέα για το πρώτο κράτος εργατών – αγροτών και η μπολσεβίκικη πρόταση Ειρήνης, χωρίς αποζημιώσεις και προσαρτήσεις και με αναγνώριση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης των λαών ξύπνησε τη λαϊκή δύναμη, οργή κι αποφασιστικότητα.

Στο κόλπο του Κότορ, εκεί ακριβώς που σήμερα ακονίζονται ξανά οι ξιφολόγχες, έδρευε ο Αυτοκρατορικός στόλος της Αυστροουγγαρίας. Στην ίδια θάλασσα οι φορτωμένοι χρυσά παράσημα και σιρίτια ανώτεροι αξιωματικοί είδαν τους εφιάλτες τους να γίνονται πραγματικότητα την 1^η Φεβρουαρίου 1918. Ενώ οι τραπεζίτες κι οι πρίγκιπες στη Βιέννη μόλις είχαν συνέλθει από τη μεγαλειώδη απεργία που ανέλαβε να πνίξει η αμαρτωλή αυστριακή σοσιαλδημοκρατία η εξέγερση του Κότορ ήταν, από άποψη έκτασης και συνεπειών, η μεγαλύτερη ένοπλη αντιμιλιταριστική δράση που έλαβε χώρα, τόσο λόγω του διεθνιστικού της χαρακτήρα όσο και λόγω του κινδύνου που αντιπροσώπευε για την αυστρουγγρική μοναρχία.

Την 1^η Φεβρουαρίου 1918, στις 12 το μεσημέρι δόθηκε το προσυμφωνημένο σύνθημα από τη Ναυαρχίδα του στόλου, το Καταδρομικό Σαντ Τζορτζ. Αφού οπλισμένοι ναύτες αφόπλισαν και κλείδωσαν τους αξιωματικούς, φόρτωσαν μια οβίδα στο πυροβόλο, που αμέσως βρόντηξε, αντηχώντας από τα γκριζόλευκα βράχια του Κότορ. Για τα πληρώματα των άλλων πλοίων, αυτό ήταν το συμφωνημένο σήμα ότι το «St. Georg» βρισκόταν στα χέρια των ναυτών. Μέσα σε ανείπωτες κραυγές χαράς και φωνές «Hurá!» και «Ζήτω η ειρήνη!», ο Τσέχος ναύτης Karel Salač από την Οστράβα ύψωσε στον ιστό της ναυαρχίδας την κόκκινη σημαία, τη σημαία της επανάστασης.

Η εξέγερση απλώθηκε αστραπιαία σαν πύρινη λαίλαπα σε 40 πολεμικά πλοία, όπου οι εξεγερμένοι ναύτες κλείδωσαν τους αξιωματικούς, ύψωσαν στους ιστούς το λάβαρο της επανάστασης, εξέλεξαν «Συμβούλια Ναυτών» κι αντιπροσώπους για το «Κεντρικό Ναυτικό Συμβούλιο» που συνεδρίασε την ίδια μέρα στο Σαντ Τζορτζ για να συντάξει τα αιτήματα της εξέγερσης. Οι εξεγερμένοι απαίτησαν καλύτερες συνθήκες και άμεση ειρήνη.

Μετά από εκτεταμένη συζήτηση, αυτά τα αιτήματα καταγράφηκαν σε μια έκθεση με τον τίτλο: «Τι θέλουμε!», η οποία ζητούσε:

1. Η κυβέρνηση να ξεκινήσει άμεσα διαπραγματεύσεις για γενική ειρήνη χωρίς προσαρτήσεις και πολεμικές αποζημιώσεις σύμφωνα με τις σοβιετικές προτάσεις.
2. Η Αυστροουγγαρία να μετατραπεί σε δημοκρατικό κράτος, ανεξάρτητο από άλλες μεγάλες δυνάμεις.
3. Να αναγνωριστεί σε όλους τους λαούς της μοναρχίας το πλήρες δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.
4. Ο στρατός να αποστρατευτεί και να αντικατασταθεί από λαϊκή πολιτοφυλακή.
5. Τιμητική απάντηση στη νότα του Wilson(πρόεδρος των ΗΠΑ).
6. Να επιτραπεί στους ναύτες να εκλέγουν τους εκπροσώπους τους, οι οποίοι θα έχουν το δικαίωμα καθημερινών συναντήσεων.

Εκτός από αυτά τα ρητά πολιτικά αιτήματα, ζητήθηκε η εισαγωγή των ακόλουθων μέτρων:

• Ίδια διατροφή για το πλήρωμα και τους αξιωματικούς.
• 21 ημέρες άδεια κάθε 6 μήνες τόσο για το πλήρωμα όσο και για τους αξιωματικούς.
• Κατάργηση της λογοκρισίας της προσωπικής αλληλογραφίας.
• Επιδόματα φαγητού για έκτακτες εργασίες και υπηρεσίες.
• Διακοπή περιττών εργασιών στην ακτή.
• Κατάργηση του ανταλλακτικού εμπορίου με τρόφιμα στο ναυτικό.
• Βελτίωση του ανεφοδιασμού σε τρόφιμα και ρούχα και αύξηση των οικογενειακών επιδομάτων.

Η ανταρσία των ναυτών του Αυστροουγγρικού στόλου αφού επικράτησε μέσα από 10αδες ηρωικές πράξεις αυτοθυσίας των ναυτών τελικά βίωσε την καταστολή τις επόμενες ημέρες με τα ίδια τα ναυτικά συμβούλια ν’ αποφασίζουν το τέλος της και την παράδοση των όπλων. Όπως φαίνεται και από τα αιτήματα της εξέγερσης, στο πλαίσιο των οποίων οι επανασταστικές προτάσεις των μπολσεβίκων θεωρούνταν συμβατά με τις θέσεις του Αμερικανού προέδρου, οι επικεφαλής της εξέγερσης, παρά τον ηρωισμό τους διακρίνονταν από ιδεολογική-πολιτική ανωριμότητα. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν είχαν κανένα σχέδιο για τη γενίκευση της εξέγερσης, με αποτέλεσμα η έλευση δυνάμεων πιστών στη ναυτική διοίκηση να οδηγήσει σε αδιέξοδο.

Παρά τις προηγούμενες αδυναμίες η εξέγερση 40 πολεμικών πλοίων με χιλιάδες ναύτες στον Κόλπο του Κότορ είχε εκτεταμένη κι ανεκτίμητη σημασία. Ο ηθικός αντίκτυπος αυτής της εξέγερσης όχι μόνο στον πληθυσμό της ακτής της Αδριατικής, αλλά σε ολόκληρη την αυτοκρατορία και στην αντοχή στη μάχη των αξιωματικών και των διοικήσεων, ήταν ανυπολόγιστος. Ήταν μια εκτεταμένη επαναστατική δράση, οργανωμένη από τα κάτω.

Η εξέγερση των ναυτών του Κότορ θα παραμείνει καταγεγραμμένη ως μια ηρωική, ένδοξη πράξη στην ιστορία του ασυμβίβαστου αγώνα των καταπιεσμένων εναντίον των τυράννων. Μέρος του αγώνα των πλατιών εργαζομένων μαζών, ιδιαίτερα του προλεταριάτου της μοναρχίας των Αψβούργων, ενός αγώνα που εμπνεύστηκεαπό την Οκτωβριανή Επανάσταση και στόχευε στην κοινωνική και εθνική τους απελευθέρωση.

Στην ιστορία των αγώνων των καταπιεσμένων εναντίον των καταπιεστών τους, θα ήταν δύσκολο να βρούμε μια πιο αποδεδειγμένη και με πράξεις εκφρασμένη ιδέα της διεθνούς προλεταριακής αλληλεγγύης, από αυτή την εξέγερση. Το ίδιο το κεντρικό ναυτικό συμβούλιο, αποτελούμενο δημοκρατικά και σε ίσα μέρη από ναύτες επτά εθνικοτήτων, είναι ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο αυτού. Η φυσική στενότερη αδελφική σχέση Τσέχων και Γιουγκοσλάβων ναυτών δεν αποτέλεσε εμπόδιο, έστω και στο ελάχιστο, για τη δημιουργία ενός πολύ ευρύτερου μαχητικού συντροφικού δεσμού με τους εξίσου διωκόμενους, και ως εκ τούτου εξίσου επαναστατικά σκεπτόμενους, Ιταλούς, Πολωνούς, Ούγγρους, Γερμανούς και άλλης εθνότητας ναύτες.

Η εξέγερση των ναυτών στον Κόλπο του Κότορ έχει ήδη περάσει στην ιστορία ως μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές εξεγέρσεις. Τοποθετείται αντικειμενικά δίπλα στην ανταρσία του Ποτέμκιν στον Τσαρικό Στόλο το 1905, στην εξέγερση του «μαστίγιου» στο Βραζιλιάνικο Ναυτικό το 1910, του Γερμανικού Ναυτικού στο Κίελο το 1918 (που αποτέλεσε την απαρχή της Γερμανικής Επανάστασης και πυροδότησε το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου), των Γάλλων ναυτών στην Οδησσό το 1919 που αρνήθηκαν να πολεμήσουν τη νεαρή σοβιετική εξουσία, του κινήματος στο «Βασιλικό Ναυτικό» της Ελλάδας στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου τον Απρίλη του 1944, στο «Βασιλικό Ναυτικό της Ινδίας» το 1946, και μπαίνει στην ιστορία ως ένα σημαντικό μέρος της εγχώριας ταξικήςαντίστασης, η οποία προκάλεσε την κατάρρευση της Αυστροουγγρικής μοναρχίας το 1918.

Σ’ αυτά τα χώματα, στο Σκάλιαρι του Κότορ, του σημερινού καπιταλιστικού κράτους του Μαυροβουνίου, εκτελέστηκαν οι 4 πρωτεργάτες της εξέγερσης. Ο Τσέχος Φραντίσεκ Ρας (František Raš) και οι Κροάτες Άντουν Γκράμπαρ (Antun Grabar), Γιέρκο Σίζγκοριτς (Jerko Šižgorić) και Μάτε Μπρνίτσεβιτς (Mate Brničević). Οδηγήθηκαν εκεί από το Αυστροουγγρικό Ναυαρχείο και εκτελέστηκαν διά τουφεκισμού τα ξημερώματα της 11^ης Φεβρουαρίου 1918. Το πέτρινο μνημείο που στήθηκε στο σημείο έχει εντοιχισμένη αναμνηστική πλάκα που αναγράφει τα ονόματα των τεσσάρων εκτελεσμένων. Απέχει μόλις 12χλμ από το σημείο διεξαγωγής της Συνόδου Κορυφής ΕΕ και Δυτικών Βαλκανίων! Εκεί που οι σημερινοί αστοί προσπαθούν να ξαναμοιράσουν τη λεία τους σε συνθήκες ιμπεριαλιστικής ειρήνης, εκτοξεύοντας παράλληλα τους πολεμικούς προϋπολογισμούς τους.

Ακόμη και στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους τα πυροβόλα ή και τα drone… τα χειρίζονται οι λαοί. Μένει να κριθεί κάθε φορά το που θα στραφεί η μπούκα του κανονιού. Σε πείσμα της ιστορίας η εξέγερση του Κότορ θα θυμίζει στους λαούς ότι όταν τ’ αποφασίσουν μπορούν να σταματήσουν τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο συντρίβοντας τον βασικό εχθρό που βρίσκεται μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Πηγές:

• Ριζοσπάστης, Σάββατο 6 Ιούνη 2026 – Κυριακή 7 Ιούνη 2026, «Σύνοδος Κορυφής ΕΕ – Δυτικών Βαλκανίων»
• JINDŘICH VESELÝ: «Η εξέγερση στον Κόλπο του Κότορ», 1958
• Τριάντα χρόνια αγώνων του ΚΚΤ για τον λαϊκό τσεχοσλοβάκικο στρατό. Naše vojsko, 1951.
• Pichlík Karel: Πολέμησαν ενάντια στον πόλεμο. Πράγα 1953.

Ν.Γ