*Του Χρήστου Σκαλκώτου
Το Alt.gr ολοκληρώνει το αφιέρωμα στην μεγάλη σχολή του Bauhaus παρουσιζο0ντας τις λιγότερο γνωστές στο πλατύ κοινό. Δυο από αυτές ήταν το Θέατρο Βauhaus και τα παιχνίδια.
Είπαμε στην αρχή (Α΄μέρος), για τις περίφημες γιορτές που διοργάνωναν στη σχολή.
Βλέπουμε κάτω αριστερά μία από αυτές τις γιορτές, που ο καθένας ετοίμαζε – σχεδίαζε το δικό του κοστούμι. Από αυτούς τους σχεδιασμούς των γιορτών σύντομα ακολουθεί μία πιο συστηματική έρευνα σχεδιασμού κοστουμιών για το θέατρο.
Όταν αναφερόμαστε στο Θέατρο Μπάουχαους, δεν πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας αναφορές από το παραδοσιακό θέατρο. Το θέατρο Μπάουχαους δεν είχε κείμενο, δεν υπήρχαν διάλογοι βασισμένοι σε κείμενο. Ήταν θα λέγαμε ένας αυτοσχεδιασμός, ένας αυτοσχεδιασμός κίνησης, μίμησης, ρυθμού, χορού, ήχων.
Στόχος του θεάματος δεν ήταν αυτός του να διηγηθεί μία κάποια ιστορία η οποία να βασίζεται σε έναν αφηγηματικό καμβά. Είπαμε πως επρόκειτο για απόλυτη έκφραση, έκφραση στα πλαίσια του Εξπρεσιονιστικού Κινήματος και της Νέας Αντικειμενικότητας. Ως εκ τούτου η έρευνα, και στο θέατρο, εστίαζε σε γραμμικές, γεωμετρικές συνθέσεις κινήσεων, με βάση πάντα το απόλυτο «πνεύμα» Bauhaus. Οι αρμονικές κινήσεις του σώματος και των μελών, με βάση τη χάραξη των αξόνων, που τα μέλη του σώματος αναδείκνυαν με την κίνηση και τη θέση. Επάνω δεξιά έχουμε ένα τέτοιο παράδειγμα.
Ο σχεδιασμός ήταν του Όσκαρ Schlemmer καθώς για την διδασκαλία του θεάματος, ο εκτελεστής έχει δέσει ξύλινος πήχης στα μέλη, ώστε να είναι απόλυτες οι χαράξεις των κινήσεων.
Και αυτό, όπως είναι φυσικό, δεν ήταν αρεστό στους αστούς, οι οποίοι ήθελαν δράμα, κλάμα, υπόθεση, πλοκή, περιπέτεια, με λίγα λόγια «παράδοση». Για τούς συντηρητικούς, αυτοί οι μοντερνισμοί ήταν άναρχο-κομμουνιστικές ενέργειες, κοινωνικά επικίνδυνες και αυτού του είδους οι θεατρικές παραστάσεις δεν προσέφεραν απολύτως τίποτα!
Όπως είπαμε και στο πρώτο μέρος της προηγούμενης διάλεξης, αυτού του είδους το θέατρο, δεν είχε προδιαγραφές για παραδοσιακές θεατρικές σκηνές. Δηλαδή πάλκο-σανίδι, με τα σκηνικά, τις δύο πόρτες εισόδου και εξόδου στη σκηνή και άλλα. Ούτε βέβαια και η συνηθισμένη αίθουσα με τις πολυθρόνες και τα θεωρεία για το κοινό, απέναντι από τη σκηνή.
Βλέπουμε λοιπόν στο πλάι ένα παράδειγμα του θεάτρου Μπαουχάουζ. Ο σχεδιασμός είναι του Γκρόπιους. Το θέατρο αυτό δεν κατασκευάστηκε ποτέ.
Ας δούμε τώρα το θέατρο, το θέατρο και το χορό ως έκφραση.
Το Βauhaus όπως είπαμε, ιδρύεται στη βάση μιας κοινής πλατφόρμας μεταξύ των διαφόρων μορφών Τέχνης, μιας δια-καλλιτεχνικότητας θα λέγαμε.
Σε σχέση με το θέατρο ως τέχνη η σχολή έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον και από διδακτική αλλά και από ηθοπλαστική πλευρά. Ο Γκρόπιους υποστήριζε πώς, «ο σκηνικός χώρος του μοντέρνου θεάτρου πρέπει να βασίζεται στο πνεύμα της δόμησης BAU-GEIST και θα πρέπει να ενοποιεί, κίνηση, οργανικά και μηχανικά σώματα, φόρμα, φως, χρώμα, ήχο προφορικό και μουσικό, και αυτό σε μία ενιαία τέχνη (total art), χρησιμοποιώντας όμως τις σύγχρονες τεχνικές της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής.
Το 1923, το θεατρικό τμήμα της σχολής περνά στα χέρια του γλύπτη – ζωγράφου και σχεδιαστή Οskar Schlemmer. Ο ίδιος, στην αρχή δίδασκε γλυπτική, από τη θέση του διευθυντή του θεατρικού τμήματος θέλησε να δώσει άμεσα, μία μεθοδολογική προσέγγιση και μία προοπτική επιστημονικότητας στη σκηνική – θεατρική αντίληψη. Μια Συμπαντική και Μεταφυσική διάσταση.
«Ο θεατρικός σκηνικός χώρος, θεωρούσε ο ίδιος, κυβερνάται από αφηρημένους μαθηματικούς νόμους και κανόνες σε αντιστοιχία με το Σύμπαν».
Το σπουδαιότερο έργο του Σλέμμερ είναι το Τριαδικό Μπαλέτο. Η σύλληψη και ο πρώτος σχεδιασμός του έργου ήταν κατά την περίοδο 1912 – 1915, πριν ακόμη από την ίδρυση της σχολής του Μπαουχάους. Ένα πρώτο εγχείρημα παρουσίασης μέρους του έργου, πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβρη του 1916 στη Στουτγκάρδη, με μουσική διαφόρων συνθετών, όπως του Μότσαρτ, του Γκλίουκ, του Χέντελ και του Χάϊδν.
Η τελική μορφή όμως του έργου παρουσιάστηκε στη Στουτγκάρδη το 1926, αλλά σε μουσική παρτιτούρα του φίλου του Γερμανού συνθέτη Paul Hindemith και με την οποία πέρασε και στην ιστορία.
Βίντεο: Oskar Schlemmer – Das triadische Ballett
Tο Τριαδικό Μπαλέτο εκφράζει απόλυτα όλες τις θεωρίες του Schlemmer για την ενσωμάτωση του ανθρώπινου σώματος στην αρμονία και το ρυθμό, δηλαδή το χορό, μετατρέποντας την ανθρώπινη φιγούρα σε μία αρχιτεκτονική δομή σε κίνηση.
Μπορούμε να παρατηρήσουμε και τα κοστούμια, βασικές γεωμετρικές φόρμες, κύβου, κώνου, κύκλου, σφαίρας, πολυέδρων, δίσκους, σπείρες και πυραμίδες.
Σε κάποια επόμενη ευκαιρία θα μιλήσουμε πιο διεξοδικά για το φαινόμενο Schlemmer και τις επιρροές του στη σύγχρονη χορογραφία. Να σας θυμίσω μόνο: 2004 – Ολυμπιακοί Αγώνες -Αθήνα – Δημήτρης Παπαϊωάννου – Τελετή Έναρξης.
Τα παιχνίδια
να περάσουμε τώρα στην τελευταία θεματική του Βauhaus.
Βλέπουμε επάνω το «νευρόσπαστο», αυτό το ξύλινο ανθρωπάκι με κλειδώσεις στα μέλη του σώματος. Να θυμηθούμε τις κούκλες, τα παιχνίδια των παιδιών στην αρχαιότητα, «τις πλαγγόνες». Να θυμηθούμε επίσης, τα χαρακτηριστικά κοστούμια του θεάτρου Μπάουχαους στις προηγούμενες διαφάνειες, σχεδιασμένα από τον Schlemmer.
Βλέπουμε λοιπόν πως η έρευνα της σχολής διευρύνεται και σε άλλους τομείς όπως αυτός του παιχνιδιού. Όχι κούκλες χαριτωμένες που ανοιγοκλείνουν τα βλέφαρα, όχι στρατιωτάκια και έφιππους, μαχητές πολέμων, αλλά Κοροπλάστες οι δημιουργικοί-διδάσκοντες και οι φοιτητές του Μπαουχάουζ για την κατασκευή έξυπνων, διδακτικών παιχνιδιών.
Δύο ήταν τα βασικά στοιχεία και οι αρχές της συγκεκριμένης έρευνας και του παραδείγματος. Πρώτο, η αγωγή των παιδιών στο να αναγνωρίζουν και να χρησιμοποιούν τις βασικές, απλές φόρμες, τα βασικά στερεά και τμήματα αυτών elementary forms.
Και δεύτερο, πώς αυτές οι elementary forms, να εξελιχτούν σε στοιχεία δημιουργικών συνθέσεων από τα παιδιά, αναγνωρίζοντας και ονομάζοντας επίσης τα βασικά χρώματα και αυτό για μία νέα παραστατικότητα.
Και βλέπουμε τις διάφορες συνθέσεις που έπαιρναν φόρμα από στοιχεία γεωμετρικά στερεά απλά. Αυτός ήταν ο στόχος και η ιδέα Βauhaus. Με τρόπο απλό, στοιχεία απλά, να κεντρίζεται η φαντασία του παιδιού, με τη δημιουργία απλών κατασκευών – συνθέσεων.
Αυτή η εμπειρία είχε μεγάλη επιτυχία στη Γερμανία και όχι μόνο. Θυμάμαι και εγώ όταν ήμουν πολύ μικρός, είχα αυτά τα σετ ξύλινων χρωματιστών στερεών και μου άρεσε πάρα πολύ να παίζω με αυτά και μάλιστα με τις ώρες. Πωλούνταν σε αυτές τις έξυπνες συσκευασίες, που είχε και κάποιο βαθμό δυσκολίας να τα ξανά μαζεύεις μετά το παιχνίδι και να τα βάζεις στο συρτάρι για την επόμενη μέρα.
Δημιουργός αυτών των παιχνιδιών ήταν η Alma Siedhoff-Buscher (1899 – 1944).
Δύο από τα πιο γνωστά έργα της ήταν το Kleine Schiffbauspiel (το μικρό παιχνίδι κατασκευής πλοίων), που ολοκλήρωσε το 1923 και αποτελείται από 32 χρωματισμένα ξύλινα κομμάτια και το Große Schiffbauspiel που ολοκλήρωσε το 1924 και έχει 39 κομμάτια. Επίσης, δημιούργησε το Wurfpuppen (ευλύγιστες μαριονέτες με σπάγγο και ξύλινα κεφάλια) το 1923 και το 1927 το κιτ συναρμολόγησης ιστιοφόρων και γερανών, που κυκλοφόρησαν αρχικά από τον Όττο Μάιερ-Βέρλαγκ στο Ράβενσμπουργκ.
Κλείνοντας εδώ το «φαινόμενο Μπαουχάους» θα ήθελα να ευχαριστήσω το www.alt.gr για τη φιλοξενία του.
Μετά τις δύο αυτές διαλέξεις που απευθύνονταν αρχικά στους φοιτητές μου, αυτό που είχα ως στόχο, ήταν να υπογραμμίσω και να αναδείξω την «πολυπλοκότητα του απλού». Πόσο σύνθετη είναι η απλότητα. Δηλαδή ένα κίνημα, μία εμπειρία λίγων χρόνων (μόλις 14 χρόνια ζωής), έδωσε διεθνώς, προτάσεις διαχρονικών αισθητικών παραδειγμάτων και μεθόδων.
* Χρήστος Σκαλκώτος – γλύπτης,
Επίκουρος Καθηγητής της ΑΣΚΤ Ιωαννίνων
(http://arts.uoi.gr/web/our_team/skalkotos-christos/)
