Το «πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων» θεσπίστηκε το 19381 από το δικτάτορα Μεταξά. Βέβαια υπήρχαν και τα προηγούμενα χρόνια περιπτώσεις που απαιτήθηκαν αντίστοιχα «πιστοποιητικά» για την ανεύρεση εργασίας2, ενώ το νομικό πλαίσιο του στηριζόταν στην πολιτική διώξεων του αστικού κράτους την προηγούμενη δεκαετία. «Πιστοποιητικά» συνέχισαν να υπάρχουν στην πράξη για όλη την περίοδο μέχρι και τη στρατιωτική δικτατορία του 1967. Με το «πιστοποιητικό» οι πόρτες για να βρει κάποιος δουλειά ήταν κλειστές όχι μόνο για το Δημόσιο, αλλά και για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, ακόμη και για τη θέση καθαρίστριας.
Το 1964 η κυβέρνηση Παπανδρέου υποτίθεται πως κατάργησε τα «πιστοποιητικά» όμως στην πράξη οι διάφορες διακρίσεις συνεχίστηκαν κανονικά. Το «φακέλωμα» για όλη τη μετεμφυλιακή περίοδο μέχρι και τη Χούντα έγινε βασικό κατασταλτικό μέσο, ενώ, σε συνδυασμό με την αυξημένη ανεργία, λειτούργησε ως μόνιμος εφιάλτης πάνω από τα φτωχά λαϊκά στρώματα. Για την έκδοσή του «πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων» εξεταζόταν η πολιτική τοποθέτηση και η δράση των παππούδων, των γονιών, ακόμα και μακρινών συγγενών των νέων ανθρώπων, που δεν είχαν γεννηθεί στα χρόνια της Κατοχής ή στον εμφύλιο.
Ανάμεσα στα μέτρα που πήρε η αστική τάξη κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας ήταν και η τυπική επαναφορά του πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων για την είσοδο πρώτα στο δημόσιο αλλά και γενικότερα. Το 1971 ο δικτάτορας Παπαδόπουλος ανήγγειλε την κατάργηση των «πιστοποιητικών» εκτός από τα Σώματα Ασφαλείας και το Στρατό. Στην πράξη όμως, όπως φαίνεται και από τα έγγραφα ποτέ δεν έγινε κάτι τέτοιο…
Σήμερα το ALT.gr δίνει στη δημοσιότητα για πρώτη φορά έγγραφα της Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής που δείχνουν γλαφυρά το «φακέλωμα» πολιτών κατά τη διάρκεια της Χούντας. Η αλήθεια είναι πως η Χούντα βρήκε έτοιμο το έδαφος της παρακολούθησης και της καταστολής από τις διάφορες «δημοκρατικές» κυβερνήσεις (του «Κέντρου» και της «Δεξιάς») ενώ, μετά την ανατροπή της, παρέδωσε τα ηνία στις κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης όπου η καταστολή και παρακολούθηση γίνεται πια με… «δημοκρατικό» μανδύα, χωρίς επί της ουσία να αλλάζει ο στόχος, το πρωτοπόρο κομμάτι του λαϊκού κινήματος και οι κομμουνιστές.
Διαταγή που επισημαίνει ότι πρέπει να δίνονται πληροφορίες των φρονημάτων για «ένα-ένα τα μέλη της οικογένειας». 
Εξακρίβωση των κοινωνικών φρονημάτων και για τους εργάτες που ετοιμάζονταν να πάνε μετανάστες στη Γερμανία. 
Λίστα ονομάτων με τους κομμουνιστές χωρισμένους ανά κατηγορίες, ανάλογα με την «επικινδυνότητά» τους. 
Διαταγή για την διαδικασία εξακρίβωσης των κοινωνικών φρονημάτων των υποψήφιων έφεδρων αξιωματικών το 1974. 
Αίτημα για να γνωστοποιηθούν τα κοινωνικά φρονήματα μιας δασκάλας. 
Επείγουσα Διαταγή του 1971 που αποδεικνύει ότι τα «πιστοποιητικά» στην πράξη δεν καταργήθηκαν.
Μετά την ανατροπή της στρατιωτικής δικτατορίας ψηφίστηκε νέο Σύνταγμα. Στο Σύνταγμα του 1975 εκφράστηκε η επιδίωξη να συνταιριαστεί η ελληνική κοινοβουλευτική παράδοση με τους αστικούς εκσυγχρονισμούς στα Συντάγματα των ευρωπαϊκών καπιταλιστικών κρατών. Είχε περιορισμένο χαρακτήρα αστικοδημοκρατικών προσαρμογών, ενώ κύριος στόχος ήταν η θωράκιση ενός πολιτικού συστήματος με άρθρα αυταρχικού χαρακτήρα κατά των συνδικαλιστικών και δημοκρατικών ελευθεριών, τη δυνατότητα απαγόρευσης συγκεντρώσεων σε ανοιχτό χώρο, τον περιορισμό στο δικαίωμα της απεργίας.
Το Σύνταγμα του ’75 «συμπληρωνόταν» από μια σειρά νόμων στη συνέχεια και τα επόμενα χρόνια, όπως το νόμο περί «κατάστασης πολιορκίας», την επαναφορά του καταδικασμένου θεσμού της και της «πειθαρχημένης» διαβίωσης, διατήρηση του φακελώματος και του πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων. Ξεχωριστή θέση κατείχε ο νόμος 330/1976, οι διώξεις κατά συνδικαλιστών και απεργών, η χρησιμοποίηση των σωματείων-σφραγίδων για τον έλεγχο της σύνθεσης της ΓΣΕΕ, των Ομοσπονδιών και των Εργατικών Κέντρων, σε συνδυασμό με την υπόθαλψη ανταπεργιών και τη συγκρότηση απεργοσπαστικών μηχανισμών. Επίσης ο νόμος για τη στράτευση των γυναικών, για τους δημόσιους υπαλλήλους, το διάταγμα για τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων όπως για τους υποψήφιους μαθητές στις σχολές αξιωματικών, το καθεστώς αστυνόμευσης και τρομοκρατίας, η διατήρηση παρακρατικών οργανώσεων όπως τα Τάγματα Εθνοφυλακής Αμύνης (ΤΕΑ), ο καλπονοθευτικός εκλογικός νόμος και η άρνηση καθιέρωσης στο Σύνταγμα της απλής αναλογικής3.
Παραπομπές:
- Α.Ν 1075/1938, Άρθρο 11.
- «Η αντιμετώπιση του ΚΚΕ από το αστικό κράτος (1918-1936)», Κομμουνιστική Επιθεώρηση, 2013, τ.6.
- «Για το αστικό Σύνταγμα και τις αναθεωρήσεις του», Κομμουνιστική Επιθεώρηση, 2018, τ.5.
