Το ζήτημα της ψήφου των γυναικών

Γυναίκες - δικαίωμα ψήφου στη Βρετανία
Από τις κινητοποιήσεις για το δικαίωμα ψήφου των γυναικών στη Βρετανία

Το ζήτημα της ισότιμης κατοχύρωσης του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι για τις γυναίκες υπήρξε κεντρικό αίτημα του γυναικείου κινήματος την εν λόγω περίοδο.

Η γυναικεία ψήφος ανακινήθηκε πολλές φορές στο αστικό κοινοβούλιο. Το 1919 ο βενιζελικός βουλευτής Κεφαλονιάς Θάνος Τυπάλδος-Μπασιάς υπέβαλε το πρώτο νομοσχέδιο «περίισοπολιτείας των γυναικών», το οποίο ωστόσο ξεσήκωσε αντιδράσεις και δεν προχώρησε. Στις 19 Μάη 1922 με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού Δημήτριου Γούναρη κατατέθηκε σχετική πρόταση στη Βουλή (Γ’ Εθνοσυνέλευση), η οποία όμως απορρίφθηκε. Στις 28 Ιούλη 1925 το θέμα επανήλθε στην κοινοβουλευτική επιτροπή για την ψήφιση του Συντάγματος και του εκλογικού νόμου. Ακολούθως η Δ’ Εθνοσυνέλευση του 1925 αποφάσισε τη χορήγηση δικαιώματος του εκλέγειν (και όχι του εκλέγεσθαι) για τις τις γυναίκες, μόνο για τις δημοτικές εκλογές και με την προϋπόθεση να είναι άνω των 30 ετών και να γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση. Θα έπρεπε ωστόσο να περάσουν ακόμα 3 χρόνια ωσότου η Βουλή αποφασίσει για την έκδοση σχετικού διατάγματος (8 Ιούλη 1929).

Ως «επιχειρήματα» για τη μη χορήγηση ψήφου στις γυναίκες προβάλλονταν ότι δήθεν θα τις απομάκρυνε από την οικογένεια «πράγμα το οποίον θα επιφέρη την μοιραίαν διάλυσιν της οικογένειας», ότι «ενδέχεται να διαφθείρη, να εξαχρειώση, να εξευτελίση την γυναίκα (…) διά της επιδόσεώς της εις πράγματα αλλότρια του προορισμού της», ότι «η γυναίκα δεν έχει γνώσιν και πείρα τινά των πολιτικών πραγμάτων και ότι επομένως δεν είνε φρόνιμον να εισέλθη ούτω εις τον πολιτικόνβίον», ότι «το πνεύμα της γυναικός είνε ανίκανον όπως κατανοήση τα μεγάλα ζητήματα όπως είνε τα της πολιτείας», καθώς και «η εκ της ιδιαιτέρας φύσεως της γυναικός παρατηρούμενη αστάθεια χαρακτήρος και πνεύματος».

Για τις φεμινιστικές οργανώσεις η γυναικεία ψήφος υπήρξε κεντρικό αίτημα σε όλες τις δραστηριότητές τους, διεκδικώντας να το προωθήσουν με συγκεντρώσεις, με αιτήματα προς τη Βουλή, την κυβέρνηση κλπ. Στις 18 Μάρτη 1928 πραγματοποιήθηκε και η πρώτη δημόσια συγκέντρωση για τη γυναικεία ψήφο, στο θέατρο Απόλλων. Στη συγκέντρωση που οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας μετείχαν 58 γυναικείες και μικτές οργανώσεις και ομοσπονδίες.

Προβάλλοντας το ζήτημα της ψήφου από ταξική άποψη – και σε αντιδιαστολή με την αστική – φεμινιστική – ο Ριζοσπάστης έγραφε στις 15 Ιούνη 1925: «Το αν θα δώσει ψήφο η κυβέρνηση στις γυναίκες, αυτό είναι ένα ζήτημα, που θα το λύσει, τότε μόνον, σαν πεισθεί, πως, απ’ αυτό έχει συμφέρον η τάξη που εκπροσωπεί!

Γι’ αυτό και δείχτηκε επιφυλακτική μέχρι σήμερα, αν και η πρωτοπορία για την γυναικεία ψήφο αποτελείται από αστές (…) Εμάς όμως τις γυναίκες που δουλεύουμε δεν μας συγκινούν τα κροκοδείλια δάκρυα των κυριών της μπουρζουαζίας, γιατί ξέρουμε από κόλπα αστικά. Τα σπουδάσαμε αυτά μέσα στη δουλειά που δουλεύουμε, τα είδαμε μέσα στους δρόμους, σα ζητήσαμε να μας αναγνωριστούν δικαιώματα, που η ίδια η αστική τάξη, κάτω από ορισμένες ανάγκες, με νόμους δικούς της καθιέρωσε.

Ας έχουν λοιπόν το θάρρος οι κυρίες της μπουρζουαζίας να λέγουν ανοικτά τις σκέψεις τους, όπως τις λέμε και μεις οι κομμουνίστριες (…) Θέλουν ψήφο οι αστές για να συμπληρώσουν το κενό που αφήνει σ’ αυτές η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Θέλουν ψήφο για να γίνουν και νομικά ανεξάρτητες, για να διαχειρίζονται μόνες την περιουσία τους, για να προστατεύουν καλύτερα την ιδιοκτησία τους! (…)

Αν ζητάει το Κόμμα μας ψήφο για τις εργάτριες, αυτό το θέλουμε για να μας δοθεί η ευκαιρία να υψώσουμε το πολιτικό επίπεδο της εργάτριας, να την κάνουμε να πάρει συνείδηση των καθηκόντων της απέναντι στον εαυτό της και την τάξη της (…) Όμως οι αγώνες μας δεν σταματούν εδώ. Η ψήφος για την εργάτρια δεν είναι ο σκοπός, είναι ένα μέσο για την επικράτηση του γενικού της σκοπού, του σκοπού της επανάστασης. Εμείς ξέρουμε πως ο άντρας προλετάριος που έχει αυτό το δικαίωμα (…) δεν έγινε ούτε ελεύθερος ποτέ, ούτε ίσος προς τους εργοδότες του.»

Οι γυναίκες λοιπόν ψήφισαν για πρώτη φορά (σε χωριστό εκλογικό τμήμα) στις αναπληρωματικές δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, στις 14 Δεκέμβρη 1930. Από τα αποτελέσματα προκύπτει πως ψήφισαν μόλις 247 γυναίκες (από τους 32.296 συνολικά ψηφίσαντες, ποσοστό 0,76%), με την πλειοψηφία τους να ψηφίζει το βενιζελικό υποψήφιο Χ. Βαμβακά (57,89% – το γενικό του ποσοστό ήταν 41,39%). Ο κομμουνιστής υποψήφιος Β. Ντούκας πήρε 11 ψήφους (ή 4,45%  ποσοστό πολύ κάτω του γενικού: 8,07%).

Ο μικρός αριθμός των γυναικών που ψήφισαν γενικά οφειλόταν σαφώς από τη μια στα πολυποίκιλα προσκόμματα που τέθηκαν, από την ίδια τη νομοθεσία, αλλά και από άλλα γραφειοκρατικά εμπόδια-κωλυσιεργίες των αρμόδιων αρχών και βεβαίως τις διάφορες κοινωνικές αντιδράσεις. Ειδικά για την εργατική τάξη, οι όροι και προϋποθέσεις για τη χορήγηση της ψήφου, απέκλειαν αντικειμενικά τη συντριπτική πλειοψηφία εξ αυτών, αφού δεν πληρούσαν τα κριτήρια «γραμματοσύνης».

Είναι χαρακτηριστικό πως, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, από τα 112.891 κορίτσια που είχαν εισέλθει πανελλαδικά στην Α’ τάξη του Δημοτικού το 1926, μόλις τα 24.179 είχαν φτάσει στην Ε’ τάξη το 1931 (21,41 %).

Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ Τόμος Α2 σελ. 491 – 494

Δείτε ακόμα...