1η Σεπτέμβρη 1939, η Γερμανία εισβάλλει στην Πολωνία, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεκινά. Δημοσιεύουμε από το Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ 1939 – 1949 Β1 Τόμος, το κεφάλαιο με τίτλο: “Η Γερμανία κυριαρχεί στην Ευρώπη – Η στάση των «δημοκρατικών» κυβερνήσεων των καπιταλιστικών”. κρατών
Ο Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Η Γερμανία κυριαρχεί στην Ευρώπη
Η στάση των «δημοκρατικών» κυβερνήσεων των καπιταλιστικών κρατών
Ξημερώνοντας η 1η Σεπτέμβρη 1939, γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Πολωνία. Αυτή η μέρα θεωρείται επισήμως ως η έναρξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου.
Από το προηγούμενο βράδυ οι ραδιοφωνικοί σταθμοί της Γερμανίας ανακοίνωναν ότι ο πολωνικός στρατός είχε επιτεθεί εναντίον της γερμανικής πόλης Γκλάιβιτς, ότι κατέλαβε το ραδιοσταθμό της και είχε μεταδώσει έκκληση για πόλεμο κατά της Γερμανίας. Επρόκειτο φυσικά για σκηνοθεσία, προκειμένου να δικαιολογηθεί η επίθεση του γερμανικού στρατού.
Η αστική τάξη της Πολωνίας πίστευε ότι η Γερμανία θα επιτεθεί κατά της Σοβιετικής Ένωσης κι έτσι θα έπαιρνε μέρος μαζί της στον αντισοβιετικό πόλεμο. Απέρριψε, λοιπόν, πρόταση της ΕΣΣΔ να υπογράψουν σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας και, όταν στη διάρκεια του 1939 οι σχέσεις της με τη Γερμανία οξύνθηκαν, η αστική πολωνική κυβέρνηση στήριξε τις ελπίδες της στη βοήθεια της Γαλλίας και της Βρετανίας. Οι κυβερνήσεις των τελευταίων δεσμεύονταν ν’ αρχίσουν επίθεση κατά της Γερμανίας, με βάση το Σύμφωνο Αμοιβαίας Βοήθειας που είχε υπογράψει η Βρετανία με την Πολωνία στις 25 Αυγούστου 1939, καθώς και τη γαλλοπολωνική συμφωνία της 19ης Μάη 1939. Αυτές οι συμφωνίες προέβλεπαν επίσης παροχή στην Πολωνία άμεσης βοήθειας.
Όμως οι κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Βρετανίας, έχοντας τους δικούς τους σχεδιασμούς κι έχοντας ήδη έρθει σε μυστικές διαπραγματεύσεις με τη Γερμανία, πίεσαν την Πολωνία ν’ αναβάλει το μέτρο της γενικής επιστράτευσης. Αποτέλεσμα ήταν, κατά την επίθεση της Γερμανίας, ένα μεγάλο μέρος των πολωνικών ενόπλων δυνάμεων να μην προλάβει να επιστρατευτεί. 1
Τελικά, στις 3 Σεπτέμβρη 1939, η βρετανική κυβέρνηση κήρυξε τον πόλεμο κατά της Γερμανίας και η Γαλλία συμπαρατάχτηκε. Ωστόσο, αν και διέθεταν σημαντική υπεροπλία στα γαλλογερμανικά σύνορα, δε διεξήγαγαν καμία σοβαρή πολεμική επιχείρηση κατά του γερμανικού στρατού. Παρά τις συμφωνίες είχαν εγκαταλείψει την Πολωνία στο έλεος της γερμανικής ισχύος.
Στην άμυνα έναντι του γερμανικού στρατού πήραν μέρος και εργάτες, λαϊκές μάζες, ανάμεσά τους και οι κομμουνιστές. Στη μάχη της Βαρσοβίας έπεσε μαχόμενος ο κομμουνιστής Μαριάν Μούτσεκ, που είχε περάσει 16 χρόνια στις φυλακές του πολωνικού κράτους. Στις 28 Σεπτέμβρη καταλήφθηκε η Βαρσοβία. Στο μεταξύ, από τις 6 Σεπτέμβρη, ενώ ο πολωνικός στρατός μαχόταν, η κυβέρνηση της χώρας εγκατέλειψε τη Βαρσοβία και στις 17 κατέφυγε στη Ρουμανία. Αργότερα εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο. Παρά τις προετοιμασίες της Γερμανίας να επιτεθεί σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης και παρότι οι Βρετανία-Γαλλία είχαν κηρύξει τον πόλεμο κατά της Γερμανίας, συνέχιζαν να μην αναλαμβάνουν πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον της. Ήταν ο λεγόμενος «παράξενος πόλεμος».
Και αυτό, παρά το γεγονός ότι η Βρετανία και η Γαλλία από κοινού υπερίσχυαν στρατιωτικά της Γερμανίας, ενώ η οικονομική ισχύς της Βρετανίας ξεπερνούσε κατά πολύ τη γερμανική. Τα αποθέματα χρυσού της Γερμανίας ήταν το ένα εκατοστό των βρετανικών. Ταυτόχρονα η Γερμανία εξαρτιόταν από τις εισαγωγές πρώτων υλών, τις σπουδαιότερες από τις οποίες κατείχε μονοπωλιακά η Βρετανική Αυτοκρατορία. Η Βρετανία και η Γαλλία συνέχιζαν να επιδιώκουν να στραφεί η Γερμανία ενάντια στη Σοβιετική Ένωση.
Όταν η Γερμανία επιτέθηκε στην Πολωνία, η ΕΣΣΔ επιχείρησε να καλύψει τη δυτική πλευρά της. Στις 17 Σεπτέμβρη 1939, ο Κόκκινος Στρατός πέρασε τα σοβιετοπολωνικά σύνορα. Στις 28 Σεπτέμβρη, ανάμεσα στις κυβερνήσεις της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας υπογράφτηκε συμφωνία για τον καθορισμό της σοβιετο-γερμανικής οριοθετικής γραμμής, που περνούσε από τους ποταμούς Πίσα, Νάρεβ, Δυτικό Μπουγκ και Σαν. Από την άλλη πλευρά, η Βρετανία και η Γαλλία οργάνωσαν μια λυσσασμένη αντισοβιετική καμπάνια και κατέστρωναν σχέδια για την αποστολή εκστρατευτικού σώματος 150 χιλιάδες στρατιωτών στο πλευρό της Φινλανδίας, που διεξήγαγε πόλεμο με την ΕΣΣΔ. Η Μ. Βρετανία και η Γαλλία απέστειλαν 100 και 180 αεροπλάνα αντίστοιχα, καθώς και μεγάλες ποσότητες πολεμικού εξοπλισμού κι εφοδίων, ενώ σχεδίαζαν επίθεση κατά της ΕΣΣΔ από το Νότο, στο Μπακού και στο Γκρόζνι. Ταυτόχρονα, η φινλανδική κυβέρνηση ενισχυόταν με όπλα και εθελοντές από τη φασιστική Ιταλία. Η υπογραφή συνθήκης ειρήνης ανάμεσα στις ΕΣΣΔ – Φινλανδία ματαίωσε αυτά τα σχέδια. Η συνθήκη υπογράφτηκε στις 12 Μάρτη 1940, μετά από πολύ αιματηρές μάχες, κατά τις οποίες ο φινλανδικός στρατός νικήθηκε.2
Στις 9 Απρίλη 1940 ο γερμανικός στρατός εισέβαλε στη Δανία, που παραδόθηκε αυθημερόν. Οι Γερμανοί για μεγάλο διάστημα διατήρησαν τη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση του Θ. Στόουνινγκ. Την ίδια μέρα ο γερμανικός στρατός επιτέθηκε στη Νορβηγία, που την κατέλαβε ύστερα από μάχες δύο μηνών (10 Ιούνη 1940). Σε αυτές τις μάχες η Νορβηγία βοηθήθηκε από αγγλο – γαλλικά στρατεύματα, που τελικά νικήθηκαν και αποχώρησαν. Στη Νορβηγία συγκροτήθηκε φιλογερμανική κυβέρνηση υπό τον Βίντκουν Κουίσλιγκ, ο οποίος στήριξε ενεργά τις δυνάμεις κατοχής. Στη Σουηδία, η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση κράτησε στάση «ουδετερότητας», παραχωρώντας στη Γερμανία βάσεις και άλλες διευκολύνσεις, μέχρι τον Αύγουστο του 1943.
Στις 10 Μάη 1940 τα γερμανικά στρατεύματα πέρασαν σε επίθεση και στο Δυτικό Μέτωπο, καταλαμβάνοντας σε λίγες μέρες την Ολλανδία και το Βέλγιο. Οι βρετανικές εκστρατευτικές δυνάμεις, που βρίσκονταν στη Γαλλία και το Βέλγιο, νικήθηκαν και μεταφέρθηκαν βιαστικά στην Αγγλία. Στις 5 Ιούνη 1940, τα γερμανικά στρατεύματα πραγματοποίησαν νέα επίθεση στο μέτωπο, από τη γραμμή Μαζινό ως τη Μάγχη.
Στις 10 Ιούνη 1940, κήρυξε και η Ιταλία τον πόλεμο κατά της Γαλλίας και της Μ. Βρετανίας. Την ίδια μέρα η κυβέρνηση Ρενό έφυγε από το Παρίσι και πήγε στο Τουρ, έχοντας χάσει τον έλεγχο της κατάστασης, ενώ κέρδιζαν έδαφος οι αστικές δυνάμεις που συσπειρώνονταν υπό το στρατάρχη Πετέν. Ουσιαστικά η Γαλλία παραδόθηκε. Ο γαλλικός στρατός υποχώρησε και ο γερμανικός στρατός μπήκε αμαχητί στο Παρίσι στις 14 Ιούνη. Στις 22 Ιούνη 1940 η γαλλική κυβέρνηση συνθηκολόγησε και τυπικά.
Με τη συνθηκολόγηση εγκαθιδρύθηκε στις βόρειες και τις κεντρικές περιοχές της Γαλλίας καθεστώς κατοχής. Η διάσπαση της γαλλικής αστικής τάξης ήταν βαθιά. Στο μη κατεχόμενο νότιο τμήμα της Γαλλίας σχηματίστηκε φιλογερμανική κυβέρνηση με πρωθυπουργό το στρατάρχη Πετέν και με έδρα την πόλη Βισί. Στις 10 Ιούλη 1940 η ίδια Βουλή που το 1936 είχε αναδείξει σε κυβερνητική πλειοψηφία το Λαϊκό Μέτωπο (πλην των κομμουνιστών βουλευτών που στο μεταξύ είχαν κηρυχτεί έκπτωτοι 3) υπερψήφισε το Συνταγματικό Νόμο του 1940 με τον οποίο παραχωρούνταν απεριόριστες εξουσίες στο στρατάρχη Φ. Πετέν. Το νόμο, που αποτέλεσε την ιδρυτική πράξη της λεγόμενης «κυβέρνησης του Βισί», καταψήφισαν μόλις 57 βουλευτές (από τους 544 συνολικά), εκ των οποίων οι 29 ήταν του Σοσιαλιστικού Κόμματος (από τους 149).
Ένα άλλο τμήμα της αστικής τάξης, υπό το στρατηγό Ντε Γκολ, επικεφαλής του κινήματος «Ελεύθερη Γαλλία», διέφυγε στο Λονδίνο όπου και αναγνωρίστηκε από την αγγλική κυβέρνηση. Από τον Αύγουστο ως τον Οκτώβρη του 1940 μονάδες της «Ελεύθερης Γαλλίας» κατέλαβαν τη γαλλική Ισημερινή Αφρική και το Καμερούν και ίδρυσαν στην Μπραζαβίλ το Συμβούλιο Υπεράσπισης της Γαλλικής Αυτοκρατορίας.
Στις 10 Ιούλη 1940 άρχισε η μάχη της Αγγλίας, που κράτησε μέχρι το τέλος του Οκτώβρη. Η γερμανική ηγεσία, παρότι προετοίμαζε στρατιωτική εισβολή στη Βρετανία (επιχείρηση «Θαλάσσιος Λέων»), τελικά δεν μπόρεσε να την πραγματοποιήσει.
Στο μεταξύ η Γερμανία είχε αρχίσει να προετοιμάζεται για τον πόλεμο ενάντια στη Σοβιετική Ένωση. Με αυτήν την επίθεση ήταν συνυφασμένη η σύναψη πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής συνεργασίας ανάμεσα στις Γερμανία – Ιταλία – Ιαπωνία, που επικυρώθηκε με το τριμερές Σύμφωνο του Βερολίνου (27 Σεπτέμβρη 1940), καθώς και η ολοκληρωτική κυριαρχία, κυρίως της Γερμανίας και κατά δεύτερο λόγο της Ιταλίας, στα Βαλκάνια που ακολούθησε.
1. Αλ. Γιοντλ (αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του γερμανικού στρατού) πολύ χαρακτηριστικά ανέφερε στη δίκη της Νυρεμβέργης: «Το ότι δεν καταρρεύσαμε ήδη από το 1939 οφειλόταν στο γεγονός ότι στη διάρκεια της επιχείρησης κατά της Πολωνίας οι σχεδόν 110 γαλλικές και βρετανικές μεραρχίες δυτικά μας έμειναν εντελώς αδρανείς απέναντι στις 23 γερμανικές μεραρχίες που είχαν απέναντί τους.» (Trial of the major war criminals before the International Military Tribunal. Nuremberg. 14 November 1945 – 1 October 1946, vol. 15, Nuremberg, 1948, σελ. 350.)
2.Ενόψει του επερχόμενου πολέμου, η ΕΣΣΔ βολιδοσκοπούσε από τον Απρίλη του 1938 τις διαθέσεις της φινλανδικής κυβέρνησης, η οποία δήλωσε προσηλωμένη στην πολιτική «ουδετερότητας». Τον Οκτώβρη του 1939 η ΕΣΣΔ πρότεινε στη Φινλανδία την υπογραφή συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας, σε περίπτωση γερμανικής επίθεσης. Η φινλανδική κυβέρνηση (συνασπισμός του Σοσιαλδημοκρατικού και του Εθνικού Προοδευτικού Κόμματος) απέρριψε την πρόταση. Ταυτόχρονα κλιμάκωσε τον αντισοβιετισμό, ενώ «οι στρατιωτικοί παράγοντες της φασιστικής Γερμανίας, της Αγγλίας και της Σουηδίας επιθεωρούσαν το φινλαδικό στρατό, το στόλο και τις στρατιωτικές της οχυρώσεις στα σύνορα με τη Σοβιετική Ένωση. (…) Οι αδιάλλαχτοι εχθροί της Σοβιετικής Ένωσης, όπως ο Έρκο που ανέλαβε το Δεκέμβριο του 1938 υπουργός των Εξωτερικών ή ο ηγέτης της σοσιαλδημοκρατίας Τάνερ, ματαίωναν όλες τις προσπάθειες της σοβιετικής κυβέρνησης να συζητήσει με τη Φινλανδία τα μέτρα που, χωρίς να παραβιάζουν καθόλου τα κυριαρχικά της δικαιώματα, θα βοηθούσαν στην κατοχύρωση της ασφάλειας των σοβιετικών συνόρων. Το καλοκαίρι του 1939 ψηφίστηκε στη Φινλανδία ο νόμος για καθολική εργασιακή υποχρέωση σε περίπτωση πολέμου και έγιναν στρατιωτικές ασκήσεις στον ισθμό της Καρελίας, κοντά στα σύνορα με τη Σοβιετική Ένωση» (Ακαδημία Επιστημών ΕΣΣΔ, Παγκόσμια Ιστορία, τόμ. Θ1-Θ2, εκδ. Μέλισσα, Αθήνα, 1962, σελ. 557-558). Η σοβιετική πρόταση περιλάμβανε τη μετατόπιση βορειότερα των σοβιετοφινλανδικών συνόρων, στον ισθμό της Καρελίας. Ήταν καίριας σημασίας για την άμυνα της Σοβιετικής Ένωσης, που ήταν αναγκασμένη να θωρακίσει ακόμα περισσότερο τα σύνορά της. Τα σύνορα περνούσαν μόλις 32 χιλιόμετρα από το Λένινγκραντ. Σε αντάλλαγμα η ΕΣΣΔ πρόσφερε στη Φινλανδία διπλάσιο σε έκταση έδαφος στην Καρελία και ζήτησε από τη Φινλανδία να παραχωρήσει στην ΕΣΣΔ με μίσθωση μια μικρή έκταση στην είσοδο του Φιννικού κόλπου, για να εγκαταστήσει ναυτική βάση. Με τη στήριξη των ΗΠΑ, Βρετανίας και Γαλλίας και υπολογίζοντας να την υποστηρίξει η Γερμανία, η Φινλανδία οδήγησε τις διαπραγματεύσεις σε ναυάγιο. Άρχισε πόλεμος ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και τη Φινλανδία και στις 14 Δεκέμβρη 1939 η Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) αποφάσισε ν’ αποβάλει την ΕΣΣΔ από μέλος της.
3 Στις 21 Γενάρη 1940 η Γερουσία ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία νόμο με τον οποίο όσοι κομμουνιστές βουλευτές δεν αποκήρυσσαν το Κομμουνιστικό Κόμμα θα κηρύσσονταν έκπτωτοι εντός 5 ημερών (SydneyMorningHerald, 22.1.1940).
