Η κατοικία στην πρώην ΕΣΣΔ (5ο): Tο ρεύμα του μπρουταλισμού

Το πρώτο σημείωμα του αφιερώματος στην  κατοικία της πρώην ΕΣΣΔ –όχι τυχαία είχε σαν θέμα τη μετάβαση από τον Ριζοσπαστικό Κονστρουκτιβισμό στον νέο_μπρουταλισμό

Ο Μπρουταλισμός (Brutalism – Брутализъм -Brutalismus  – El brutalismo – Le brutalisme) είναι αρχιτεκτονική σχολή που όψιμα, κακέκτυπα και μόνο μορφολογικά, ανακάλυψε –μετά το 2ο παγκόσμιο πόλεμο (10ετίες 1950-1970) τη βαθειά τομή στης μεγάλης Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής επανάστασης στο θέμα κατοικία.
Που μάλιστα –και καλά έκαναν, ονόμασαν New Brutalism-Νέο Μπρουταλισμό, γιατί καμιά σχέση δεν είχε με την κοινωνική πλευρά ενός τιτάνιου αγώνα, που όπως είδαμε δόθηκε με επιτυχία στην ΕΣΣΔ, με βάση τη «(δια)λειτουργικότητα» Functionalism (φιλοσοφική θεωρία –δόγμα, σύμφωνα με την οποία το αντικείμενο δεν εξαρτάται από τη μορφή του, αλλά από το πώς λειτουργεί …τι ρόλο παίζει, στο πολιτικοκοινωνικό σύστημα του οποίου είναι μέρος).

Στόχος του ΝεοΜπρουταλισμού υπήρξε η επιστροφήόχι πάντα πετυχημένη, στις αρχές και στις ρίζες του Functionalism σε μια προσπάθεια απελευθέρωσης από τη σκιά των κορυφαίων αρχιτεκτόνων της εποχής, με εκτεταμένη χρήση του μπετόν, όχι μόνο στο σκελετό των κτιρίων, αλλά και στις εξωτερικές όψεις τους, με ξεκάθαρη κατακόρυφη ή οριζόντια γραμμικότητα, με περιγράμματα κάθε είδους ακόμη και καμπύλα.

Επειδή σχετικά με τη ρίζα του θα βρείτε πολλές (παρ)ερμηνείες θα πούμε πως έχει να κάνει με το υλικό κατασκευής το σκυρόδεμα –béton brutακατέργαστο» αυτό που εμείς ονομάζουμε «εμφανές») και καμιά σχέση δεν έχει με brutality (κακία, κτηνωδία) ή brutal (βάναυσο).

Τα παρακάτω παραδείγματα δείχνουν παραστατικά τι ακριβώς σήμανε στην πράξη –που μπορείτε να παραβάλετε με τις σοβιετικές κατασκευές της «χρυσής» περιόδου, που παραθέσαμε σε προηγούμενα.

Pirelli Building των Marcel Breuer & Robert F. Gatje 1969, New Haven Connecticut

Tripleone Somerset 1971, Σιγκαπούρη

Habitat 67 του Moshe Safdie 1967, Μόντρεαλ, Καναδάς.
To Paul Rudolph Hall του Πανεπιστημίου Yale

Telecommunication Centre AND Central Post  Office BY Janko Konstantinov 1989, Σκόπια

«testera» = πριόνι, έξω από το Βελιγράδι
Barbican Estate των Chamberlin, Powell, & Bon 1968-79, Λονδίνο.
Μπουένος Άιρες – Τράπεζα Αγγλίας

«Αυγό» από γυαλί και μπετόν Μουσείο Αεροπορίας της Γιουγκοσλαβίας, πριν τη διάλυση (δημιούργημα του αρχιτέκτονα Ιβάν Στράους -1969)

Boston city hall των Kallmann Mckinnell & Knowles 1968, Βοστώνη, ΗΠΑ

Η κλινική Ντουμπράβα στο Ζάγκρεμπ (επί ενιαίας Γιουγκοσλαβίας)

Η σοβιετική κληρονομιά

Ανεξάρτητα από απόψεις –αμφιλεγόμενες, «ταιριάζουν-δεν ταιριάζουν με τη φύση και το περιβάλλον» καθώς και την «κρύα» εμφάνισή τους (αν και το κρύο είναι υποκειμενικό και εκεί μάλλον συνάδει με τη θερμοκρασία…), το βασικό πρόβλημα έχει να κάνει με την πλήρη αδιαφορία μετά τις ανατροπές για κτίρια σχεδόν ενός αιώνα, γι αυτούς τους «γίγαντες από σκυρόδεμα» που αντιμετωπίζουν ήδη την «μπάλα» της κατεδάφισης που τους καταστρέφει σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο.

Πολύ περισσότερο γιατί ελλοχεύει καθημερινά η ιδέα της κατεδάφισης των ορόσημων στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, που έχουν να κάνουν με σύμβολα του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε και που –συνήθως βρίσκονται σε θέσεις με μεγάλη, σήμερα εμπορική αξία (αυτό που λέμε φιλέτα)


Casar de Caceres Υπεραστικός Σταθμός Λεωφορείων

Είτε θυμίζουν εξωγήινο διαστημόπλοιο …αρχαίο κράνος, φτερά πουλιού ή ένα σιωπηλό φάντασμα που αιωρείται στην ομίχλη (ανάλογα με το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η φαντασία μας) σιωπηλές υπενθυμίσεις περασμένων μεγαλείων της ανθρωπότητας, ακρογωνιαίο λίθο (κυριολεκτικά και μορφολογικά), για τις επόμενες γενιές της αρχιτεκτονικής που θα γίνουν για άλλη μια φορά σημαντικές: γιατί το χαμηλό κόστος και η λειτουργικότητα θα ξαναβγούν στην επιφάνεια.

Τα σχήματα μπλοκ, οι απλές υφές και το παιχνίδι με το εναλλασσόμενο ομοιογενές χρώμα, στοιχεία που αντικατοπτρίζουν ακόμη σήμερα τα σοβιετικά επιτεύγματα στην τεχνολογία και την επιστήμη, ενσωματώνοντας και άλλα εμφανή υλικά (πέτρα, μέταλλο κλπ) θα ξαναπροβάλουν σαν έννοιες παγκόσμιου στιλ.

Κάποιο παλιό θέρετρο των λαών της ΕΣΣΔ… «ΠΩΛΕΙΤΑΙ»

(Ακολουθεί το 60 και τελευταίο μέρος)
Επιμέλεια: Γιάννης Παπαγιάννης

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...