Ο αγωνιστής Γρηγόρης Λαμπράκης μέσα από το λαϊκό τραγούδι

Λαμπράκης

Το μυαλό όλων μας, στο άκουσμα του ονόματος του μαραθωνοδρόμου της ειρήνης και βουλευτή της ΕΔΑ που έπεφτε νεκρός από τα χτυπήματα του αστικού κράτους και παρακράτους στη Θεσσαλονίκη το 1963, πάει στο πικρό σάουντρακ μιας ολόκληρης εποχής όπου το πολιτικοποιημένο μαζικό κίνημα, βγήκε μπροστά –και μάτωσε παραπάνω από μια φορά, ξεπερνώντας τα απλά «δημοκρατικά» αιτήματα, φέρνοντας στο προσκήνιο της ιστορικής μνήμης το παλιό ΕΑΜίτικο Παπαντρέα-παπατζή, χίτης ήσουνα και συ…

Από τις αρχές της 10ετίας του 60, από τον «αγκαθοστέφανο», Βελδεμίρης με «το αγκάθινο στεφάνι στο μέτωπό σου πελώριο φωτοστέφανο στους κροτάφους του σύμπαντος…» (Γ. Ρίτσος) το 24χρονο παλληκάρι που το 1961 έπεσε νεκρό στη Θεσσαλονίκη από σφαίρες χωροφύλακα επειδή μοίραζε προκηρύξεις της ΕΔΑ, το  στρατιώτη Διονύση Κερπινιώτη, που επίσης δολοφονήθηκε στο Δεμίρι Αρκαδίας και αργότερα στον 22 οικοδόμο – φοιτητή από τον Κολωνό τον Σωτήρη Πέτρουλα … που «σε πήρε ο Λαμπράκης σε πήρε η Λευτεριά | Μάρτυρες ήρωες οδηγούνε | αηδόνι και λιοντάρι βουνό και ξαστεριά | τα γαλάζια μάτια σου μας καλούνε»… στα Ιουλιανά του 1965 και εν μέσω Αποστασίας, μέχρι και το μαύρο 1967 της αμερικανοκίνητης δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Το «γελαστό παιδί» που έγραψε ιστορία

(στίχοι Brendan Behan | μετάφραση Βασίλης Ρώτας, μουσική Μίκης Θεοδωράκης, πρώτη εκτέλεση Ντόρα Γιαννακοπούλου, «κλασσική» εκτέλεση Μαρία Φαραντούρη)

Ηταν πρωί του Αυγούστου κοντά στη ροδαυγή
βγήκα να πάρω αέρα στην ανθισµένη γη
βλέπω µια κόρη κλαίει σπαραχτικά θρηνεί
σπάσε, καρδιά µου, εχάθη το γελαστό παιδί

Είχεν αντρεία και θάρρος και αιώνια θα θρηνώ
το πηδηχτό του βήµα το γέλιο το γλυκό
ανάθεµα την ώρα, κατάρα τη στιγµή
σκοτώσαν οι δικοί μας (ΣΣ |> μετά παραφράστηκε και έγινε «εχθροί µας»)
το γελαστό παιδί

Μον’ να ‘ταν σκοτωµένο στου αρχηγού το πλάι
και µόνον από βόλι Εγγλέζου να ‘χε πάει
κι από απεργία πείνας µέσα στη φυλακή
θα ‘ταν τιµή µου που ‘χασα το γελαστό παιδί

Στις 27.5.1963, η ΚΕ του ΚΚΕ υπογράμμιζε σε ανακοίνωσή της:
«Τιμώντας τον άξιο μαχητή της ειρήνης και της δημοκρατίας, η εργατική τάξη και όλος ο λαός, αψηφώντας τις κυβερνητικές απαγορεύσεις, θα δυναμώσει τις αγωνιστικές αυτές εκδηλώσεις, και την ημέρα της κηδείας του με απεργίες, συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις θα εκδηλώσει τη διαμαρτυρία του και θα διατρανώσει τη θέληση και την απόφασή του να παλέψει ενωμένος για την αποπομπή της κυβέρνησης του αίματος, την άμεση τιμωρία των δολοφόνων, τη διάλυση των νεοφασιστικών συμμοριών».
Η παραπάνω Απόφαση της ΚΕ παραβιάστηκε από το Γραφείο του Κλιμακίου Εσωτερικού.
Θεωρήθηκε «τυχοδιωκτική» και έτσι η κηδεία δεν πήρε το χαρακτήρα εκδήλωσης –ούτε καν για την ανατροπή της κυβέρνησης.

Το έργο An Giall (1958) – «Ενας όμηρος» του Brendan Behan Ιρλανδού ποιητή, μυθιστοριογράφου, θεατρικού συγγραφέα και διηγηματογράφου (Μπέρντραν Μπήαν 9-Φεβ-1923 | 20-Μαρτ-1964),  μεταφράστηκε από τον Βασίλη Ρώτα (σε συνεργασία με τη σύντροφό του Βούλα Δαμιανάκου)  και παρουσιάστηκε δύο φορές στην Αθήνα (το 1962 πριν τη δολοφονία του Λαμπράκη και το 1966) σε σκηνοθεσία του Λεωνίδα Τριβιζά και σκηνικά του Γιάννη Τσαρούχη.
Η πρώτη είχε πρωταγωνιστές τη Νέλλη Αγγελίδου, τον Κώστα Μπάκα και την Τασσώ Καββαδία.
Η 2η του 1966, στο «Μετάλλειον» του Παγκρατίου, σε σκηνοθεσία πάλι του Τριβιζά, αλλά αυτή τη φορά με Μάρθα Βούρτση και Τίτο Βανδή και σε μουσική Μίκη (νέα εκτέλεση).

Το έργο διαδραματίζεται σ’ ένα μπορντέλο του Δουβλίνου όπου ένας νεαρός άγγλος στρατιώτης κρατείται όμηρος ως αντίποινα για τη φυλάκιση ενός νεαρού μέλους του ΙRA, ενώ μέσα στην ομήγυρη με τραβεστί, πόρνες, πρώην επαναστάτες εκτυλίσσεται μια ερωτική ιστορία στον πίσω καμβά των πολιτικών σκοπιμοτήτων.
Ανάμεσα στα τέσσερα τραγούδια περιλαμβάνεται και «Το γελαστό παιδί» – με τη συνοδεία της κιθάρας του σολίστα Δημήτρη Φάμπα – και, όπως είναι φυσικό για εκείνη την εποχή, τα τραγούδια έπεσαν πάνω στη λογοκρισία, οι στίχοι απορρίφθηκαν και ο Μίκης προχώρησε στη φωνοληψία των τραγουδιών – εκτός δισκογραφίας – και με μόνο ερμηνευτή (μια φωνή και ένα πιάνο) τον ίδιο.
Λίγο αργότερα ο Αλέκος Πατσιφάς της Lyra κατόρθωσε να πάρει την έγκριση της λογοκρισίας και έτσι ηχογραφήθηκε ο δίσκος με ορχήστρα και ερμηνευτή τον ίδιο συνθέτη – 16 τραγούδια.
Το 1966 ακολούθησε ο δίσκος με τη Μαρία Φαραντούρη, που δεν πρόλαβε να κυκλοφορήσει  λόγω δικτατορίας, αλλά αυτό δεν έχει καμιά σημασία –τραγουδιόταν παντού, κατ’ ιδίαν, στις παρέες, στις εκδρομές.

Ετσι, παρότι οι στίχοι μιλούσαν για τον ιρλανδικό αγώνα και κάποιον από μέσα προδότη το «γελαστό παιδί» έγινε ο ύμνος της ΕΔΑ και των Λαμπράκηδων και ζει ακόμη σήμερα, πλάι στα «πότε θα κάνει ξαστεριά», επισκιάζοντας ολόκληρο το βινύλιο που αποτελούταν από 15 κομμάτια, το καθένα κατάλληλο

  1. Αγία Γραφή
  2. Ακούσλα ταίρι μου
  3. Άνοιξε λίγο το παράθυρο
  4. Δεν παίρνει εδώ κανείς
  5. Είμαι Άγγλος νιος και τυχερός
  6. Ήταν 18 Νοέμβρη
  7. Θα σου δώσω ένα τόπι χρυσό
  8. Θα σου στείλω μάνα
  9. Θες να ζεις από τις γυναίκες
  10. Λατρεύω το Σωτήρα μου
  11. Ποιος δε μιλά για τη λαμπρή
  12. Τη μάνα σου μην την πετροβολάς
  13. Της κόλασης καμπάνες
  14. Το γελαστό παιδί
  15. Το Σεπτέμβριο θυμάμαι

Εδώ και δυο χρόνια, με αφορμή τη συμπλήρωση 55 χρόνων από την δολοφονική επίθεση κατά του Γρηγόρη Λαμπράκη, το Αρχείο της ΕΡΤ ψηφιοποίησε και παρουσιάζει την εκπομπή: Ριμέικ (την ίδια που προβλήθηκε το 2003)

Στο τεύχος 101 του περιοδικού «Επιθεώρηση Τέχνης» (Μάιος 1963), υπήρχε ένα εκτενές αφιέρωμα, κάποιων επώνυμων (Νικηφόρος Βρεττάκος, με το επιτάφιο επίγραμμα και 12 ακόμη ποιήματα, Μήτσος Λυγίζος κά), καθώς και οι «τέσσερις Θρήνοι» (Σταυρούλα Ζυγούρη, Βικτωρία Θεοδώρου, Μιχάλης Δωρής, Λάμπης Χρονόπουλος) -ξεχωρίζουμε το λαϊκό μοιρολόι που αυτοσχεδίασε η εβδομηντάχρονη Ζυγούρη, από την Καλαμάτα, πάνω από φέρετρο του Λαμπράκη.
Το μοιρολόι αυτό αναδημοσιεύτηκε στο βιβλίου του Τάκη Αδάμου με τίτλο «Το λαϊκό τραγούδι της Αντίστασης» που πρωτοεκδόθηκε το 1964 από τις ΠΛΕ (Πολιτικές & Λογοτεχνικές Εκδόσεις)

«Γρηγόρη, σε φορτώσανε, βαριά είσαι φoρτωμένος.
Γρηγόρη μου, τις μυρουδιές να μην τις εσκορπίσεις,
να τις βαστάς στην Κάτω Γης, στους νιούς να τις δωρίσεις,
να βάλουνε στα πέτα τους να βγούνε στο σεργιάνι.
Γρηγόρη μου, η Κάτω Γης έχει αναστατώσει,
τι έμαθε η λεβεντιά πως κάποιος κατεβαίνει.
Τρέχουνε για συνάντηση, να σε προϋπαντήσουν,
τρέχουν στις βρύσες για νερό, στους κηπουρούς για φρούτα,
και στις καλές νοικοκυρές γι’ αφράτο παξιμάδι.
Τραπέζι σού τοιμάζουνε, Γρηγόρη, να δειπνήσεις
και το κρεβάτι στρώνουνε να πέσεις να πλαγιάσεις».

ΣΣ |> Κάπου στο περιθώριο, με ψιλά γράμματα η ΕΤ αναφέρει την «ιδιότητα» της Ζυγούρη |> «μητέρα του πολιτικού κρατούμενου Νίκου Ζυγούρη –τέσσερα άλλα παιδιά της εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς…

Όλο το Soundtrack του «Ζ»

  1. Main Title (O Adonis)
  2. To yelasto pedi Mikis Theodorakis
  3. La Course De Manuel (Chase)
  4. Arrival of Helen (To yelasto pedi)
  5. Batucada
  6. To Yelasto Paidi (From Z)[Bouzouki Version]
  7. To Yelasto Pedi (From ‘Z’)
  8. Finale (To Gelasto Pedi) – Finale

Δείτε ακόμα...