Αφγανιστάν – Δ΄ Μέρος: Ισχύει τελικά το αφήγημα περί «νεκροταφείου των αυτοκρατοριών»;

Αφγανόπουλο στη Λέσβο / Μάρτης 2020 / Παιδί μετανάστης
Φώτο Αρχείου / Αφγανόπουλο στη Λέσβο / Μάρτης 2020 / Πηγή: Eurokinissi

Το ALT.GR ανταποκρινόμενο στην ανάγκη που έχει προκύψει να αναλυθούν και να απαντηθούν μια σειρά από ερωτήματα και προβληματισμοί που γέννησε η κατάληψη της Καμπούλ, του Αφγανισταν, από τους Ταλιμπάν προχωρά στη δημοσίευση μιας σειράς άρθρων. Τα δύο πρώτα μέρη του αφιερώματος αφορούσαν, Ά Μέρος: «Γιατί το Αφγανιστάν ενδιαφέρει τόσο πολύ τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις;». Β΄ Μέρος: «Γιατί αποχώρησαν οι ΗΠΑ;» Και Γ΄ Μέρος: Από που «ξεφύτρωσαν» οι Ταλιμπάν;. Σήμερα στο Δ΄ Μέρος αυτής της σειράς θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο Ερώτημα:

Ισχύει τελικά το αφήγημα περί «νεκροταφείου των αυτοκρατοριών»;

Είναι γεγονός πως στο “μίξερ” των αστικών προσεγγίσεων για την κατάσταση στο Αφγανιστάν μπαίνουν 3 διαφορετικές εποχές, 3 διαφορετικές καταστάσεις, με στόχο τη διαστρέβλωση των γεγονότων.

Βρετανική Αυτοκρατορία

Χάρτης που απεικονίζει την Βρετανική Αυτοκρατορία με τις επίσημες αποικίες της μέχρι το 1770
Χάρτης που απεικονίζει την Βρετανική Αυτοκρατορία με τις επίσημες αποικίες της μέχρι το 1770

Η Βρετανική Αυτοκρατορία ήταν τέτοια, μιας και θεωρούσε πως είχε στην κατοχή της μέχρι τις αρχές του περασμένου αιώνα το 22% των εκτάσεων της Γης. Με τη βία κρατούσε “κάτω από την μπότα της” εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο, που την περίοδο των εθνικο-απελευθερωτικών κινημάτων και αγώνων ξεσηκώθηκαν. Μία τέτοια περίπτωση ήταν και το Αφγανιστάν. Ο λαός του έδωσε 3 πολέμους με τη Βρετανική Αυτοκρατορία, την οποία νίκησε το 1919.

1919: Ανεξαρτησία

Αφγανοί στρατιώτες μετά τον 3ο απελευθερωτικό πόλεμο του Αφγανιστάν εναντίον της Βρετανικής Αυτοκρατορίας - 1922
Φώτο Αρχείου / Αφγανοί στρατιώτες μετά τον 3ο απελευθερωτικό πόλεμο του Αφγανιστάν εναντίον της Βρετανικής Αυτοκρατορίας – 1922

Η Σοβιετική Ρωσία όχι μόνον χαιρέτισε, αλλά και στήριξε την πάλη του αφγανικού λαού ενάντια στους Βρετανούς αποικιοκράτες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως το Αφγανιστάν ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη Σοβιετική Σοσιαλιστική Ρωσία και το 1921. Υπέγραψε με το Εμιράτο κι αργότερα με το Βασίλειο του Αφγανιστάν “Σύμφωνο φιλίας”. Για δεκαετίες η Σοβιετική Ρωσία είχε οικονομικές, εμπορικές σχέσεις, έστελνε ειδικούς σε διάφορους τομείς, κατασκευαστικά έργα, έδινε αεροπλάνα, βοηθούσε στις τηλεπικοινωνίες, έδινε τη δυνατότητα σπουδών στην ΕΣΣΔ σε φοιτητές από το Αφγανιστάν, όπως και σε πολλές ακόμη λεγόμενες “αναπτυσσόμενες” χώρες.

Η ΕΣΣΔ δεν είχε κανένα συμφέρον να εισβάλει και να πολεμήσει με τον λαό του Αφγανιστάν, το αστικό καθεστώς του οποίου στην εξωτερική πολιτική του ακολουθούσε μια πολιτική “ουδετερότητας”.

Αφγανιστάν 1950
Φώτο Αρχείου / Αφγανιστάν 1950

1973: Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα του Αφγανιστάν

Στα 1973 ανατράπηκε η μοναρχία (από τον ξάδελφο του μονάρχη, Μ. Νταούντ), που ανακηρύχθηκε πρόεδρος και επεδίωξε αστικούς εκσυγχρονισμούς. Μάλιστα μια από τις δύο φράξιες που είχε το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα του Αφγανιστάν (το ΛΔΚΑ είχε ιδρυθεί στα 1965 και θεωρούσε τον εαυτό μαρξιστικό – λενινιστικό κόμμα), η φράξια “Παρτσάμ” (“Σημαία”, από τον τίτλο της εφημερίδας που έβγαζε), φέρεται να συμμετείχε αρχικά στην αστική κυβέρνηση, επιδιώκοντας να συμβάλει στον αστικό εκσυγχρονισμό. Η άλλη φράξια, “Χαλκ” (“Λαός”, επίσης από τον τίτλο της εφημερίδας που έβγαζε), κράτησε αντιπολιτευτική στάση. Στη συνέχεια και οι δυνάμεις του “Παρτσάμ” πέρασαν στην αντιπολίτευση. Έγινε συγχώνευση των οργανώσεων των δύο φραξιών, όχι όμως και των πυρήνων τους που υπήρχαν μέσα στον αστικό στρατό.

Το καθεστώς Νταούντ προχώρησε σε καταστολή, φυλακίσεις και δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων του. Η δολοφονία γνωστού στελέχους του ΛΔΚΑ τον Απρίλη του 1978 επιτάχυνε την πτώση του, με τη λαϊκή εξέγερση που ακολούθησε και η οποία είχε τη συνδρομή τμήματος του στρατού.

1978: Λαϊκή Εξέγερση: Συγκρότηση Επαναστατικού Συμβουλίου

Ακολούθησε η συγκρότηση Επαναστατικού Συμβουλίου από το ΛΔΚΑ. Η λαϊκή διακυβέρνηση προώθησε σημαντικές αλλαγές υπέρ του λαού. Μπήκαν οι βάσεις για τη μόρφωση των παιδιών, αγοριών και κοριτσιών. Δημιουργήθηκαν σχολεία και πανεπιστήμια. Ξεκίνησε η οικοδόμηση λαϊκού συστήματος Υγείας. Δόθηκαν δικαιώματα στις γυναίκες. Άνοιξε ένας δρόμος προόδου.

Παρότι μιλάμε για τέσσερις δεκαετίες πριν και για μια αφετηρία μεγάλης καθυστέρησης, παρότι όλες οι κατακτήσεις του αφγανικού λαού επιτεύχθηκαν σε συνθήκες μάχης απέναντι στις ένοπλες αντεπαναστατικές δυνάμεις, παρότι παράλληλα επιταχύνονταν οι αρνητικές εξελίξεις στην πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ίδια την ΕΣΣΔ, οι συγκρίσεις του πριν και του μετά τη λαϊκή επανάσταση είναι συντριπτικές.

Οι αλλαγές αυτές πολεμήθηκαν από τους Αφγανούς καπιταλιστές και τσιφλικάδες, από τις ΗΠΑ και άλλες ισχυρές καπιταλιστικές χώρες. Οι ΗΠΑ και οι μηχανισμοί τους δημιούργησαν τους μουτζαχεντίν, τους προγόνους των Ταλιμπάν. Μουλάδες, Εμίρηδες, Μονάρχες και κάθε απολίθωμα του σκοταδισμού βρήκε στους φανατικούς ισλαμιστές μισθοφόρους τη «σιδερένια φτέρνα» της αντίδρασης. Τους χρηματοδότησαν με δισεκατομμύρια δολάρια και στρατιωτικό εξοπλισμό για να ανατρέψουν τη λαϊκή κυβέρνηση και να πλήξουν τη Σοβιετική Ένωση. Αξιοποίησαν γι’ αυτό το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα ΗΑΕ, το Κατάρ και άλλες μοναρχίες.

Η λαϊκή κυβέρνηση του Αφγανιστάν, για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στην ξένη επέμβαση, που στήριζε την εσωτερική αντίδραση, ζήτησε πάνω από 20 φορές τη στρατιωτική βοήθεια της ΕΣΣΔ.

Βεβαίως, πρέπει να γνωρίζουμε πως στην ηγεσία του Αφγανιστάν εκείνη την περίοδο υπήρχε και εσωτερική διαπάλη ανάμεσα στις δύο φράξιες, που φαίνεται πως εξέφραζε τόσο διαφορετικές αντιλήψεις για την ανοικοδόμηση της χώρας, όσο και μια αντανάκλαση της κοινωνικής και εθνοτικής σύνθεσης του κόμματος αυτού. Τα ζητήματα αυτά δεν μπορούν να κρύψουν το γεγονός πως η ΕΣΣΔ ανταποκρίθηκε τότε, στα 1979, σε ένα αίτημα διεθνιστικής βοήθειας. Συνέδραμε το λαό του Αφγανιστάν, δεν τον πολέμησε. 

Ορισμένα παραδείγματα για τη Λαϊκο-δημοκρατική διακυβέρνηση του Αφγανιστάν:

  • Από τις πρώτες αποφάσεις της επαναστατικής κυβέρνησης ήταν να μοιραστούν 6.795.670 στρέμματα γης σε 2 εκατ. άτομα, ακτήμονες, μικροκαλλιεργητές, εργάτες γης και νομάδες. 4 εκατ. στρέμματα αφαιρέθηκαν από 39.000 γαιοκτήμονες χωρίς αποζημίωση. 11 εκατ. μέλη αγροτικών οικογενειών απαλλάχτηκαν από τα χρέη τους σε τοκογλύφους και λίγα χρόνια μετά χαρίστηκαν και οι φόροι που χρωστούσαν στο κράτος 4,3 εκατ. αγρότες.
  • Τον Γενάρη του 1985, η Διεύθυνση κατά του αναλφαβητισμού του αφγανικού κράτους κατέγραφε ότι μες στην τελευταία 5ετία έμαθαν γραφή και ανάγνωση 1,5 εκατομμύριο άτομα. Στα 50 (!) χρόνια που είχαν προηγηθεί της επανάστασης η Διεύθυνση είχε καταφέρει να μάθουν γράμματα 5.265 άτομα. Πριν από το 1978 το 90% του λαού ήταν αναλφάβητο. Στην Καμπούλ το 1985 υπολογιζόταν ότι μάθαιναν γράμματα 85.570 κορίτσια και γυναίκες, με την πρωτοπόρα προσφορά 7.454 γυναικών δασκάλων, παρά τη βάρβαρη δράση των αντεπαναστατών, που από το 1978 είχαν σφάξει 5.000 δασκάλους σε όλη τη χώρα.
  • Τεράστια ήταν η προσπάθεια για τη χειραφέτηση της γυναίκας, καταρχήν με την ένταξή της στην παραγωγή. Το 1965 σε παραγωγικές επιχειρήσεις και τον δημόσιο τομέα σε όλη την επικράτεια δούλευαν μόλις 837 γυναίκες. Το 1978 αυτές ήταν 5.000. Το 1985 έφταναν τις 80.000 και το 1988 τις 270.000. Πριν από το 1978 σε όλη τη χώρα υπήρχαν 13 παιδικοί σταθμοί. Το 1988 έφταναν τους 130 μόνο στην Καμπούλ. Το 1978 ο αναλφαβητισμός στις γυναίκες της χώρας ήταν 98%, το 1988 είχε μειωθεί στο 75%.
  • Μεγάλο βάρος δόθηκε για την ανάπτυξη της βιομηχανίας, για την κάλυψη βασικών λαϊκών αναγκών. Το 1984 η παραγωγή φυσικού αερίου αυξήθηκε κατά 76,5% σε σχέση με το 1983, φτάνοντας τα 3 δισ. κυβικά μέτρα. Ο τομέας της κτηνοτροφίας έγινε και εξαγωγικός. Γινόταν προσπάθεια για ολόπλευρη στήριξη των εργατών: Τον Γενάρη του 1985, εργάτες μεγάλης κλωστοϋφαντουργίας στην Καμπούλ περιέγραφαν το «χωριό των εργατών» που στέγαζε μεγάλο μέρος του προσωπικού: «Έχουμε κλινική, σινεμά, βιβλιοθήκη με 5.000 βιβλία…».

Τον Γενάρη του 1985, ένας νεαρός οικοδόμος, μιλώντας σε απεσταλμένο δημοσιογράφο του «Ριζοσπάστη», σήκωσε το κεφάλι απ’ το βιβλίο που διάβαζε στο διάλειμμα, δίπλα σε ένα «Καλάσνικοφ», για να του πει: «Το σχολείο που πήγαινα στο χωριό, το κάψανε οι αντεπαναστάτες. Τότε, όμως, δεν είχα όπλο. Τώρα έχω και θα μάθω σίγουρα και γράμματα».

Σήμερα γνωρίζουμε από μαρτυρίες πρώην μουτζαχεντίν για διάφορες περιπτώσεις προδοσίας των επιχειρήσεων των σοβιετικών στρατευμάτων. Προδοσία, που αποκορυφώθηκε με την απόφαση αποχώρησης των σοβιετικών στρατευμάτων, που πήρε η σοβιετική ηγεσία επί Γκορμπατσόφ. Τελικά η παύση οποιασδήποτε βοήθειας από το καθεστώς Γιέλτσιν, έβαλε “στη γωνία” την προσπάθεια του ΛΔΚΑ.

Αποχώρηση του Κόκκινου Στρατού (Άρματα Τ62) στο Αφγανιστάν - 1989
Φώτο Αρχείου / Αποχώρηση του Κόκκινου Στρατού (Άρματα Τ62) στο Αφγανιστάν – 1989

Είκοσι χρόνια αμερικανικής κατοχής (2001-2021)

Στα είκοσι χρόνια αμερικανικής κατοχής (2001-2021), σκοτώθηκαν δεκάδες χιλιάδες άμαχοι, εκατομμύρια έφυγαν στην προσφυγιά, και οι περισσότεροι απ’ όσους απέμειναν ζουν σε συνθήκες εξαθλίωσης, μ’ ένα πιάτο φαΐ να εξαρτάται από τη «διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια».

Το 2018, στο Αφγανιστάν είχαν ανοίξει ορισμένα σχολεία. Αλλά, σύμφωνα με τη Unicef, το 60% των κοριτσιών κάτω από τα 11 έτη – πάνω από 1 εκατομμύριο – δεν πάνε ποτέ σ’ αυτά. Από τα 5 εκατομμύρια παιδιά που παρακολουθούν μαθήματα, τα κορίτσια μόλις και μετά βίας φθάνουν το 35%, σύμφωνα με μάλλον υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Την ίδια ώρα, η κοινωνική καθυστέρηση και η σχεδόν καθολική απαγόρευση παροχής ιατρικής εκπαίδευσης σε γυναίκες στο Αφγανιστάν οδηγούν στα χειρότερα ποσοστά μητρικής θνησιμότητας στον κόσμο: 160/10.000, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Δεν συγκρίνονται η διεθνιστική βοήθεια της ΕΣΣΔ με την Βρετανική και την Αμερικανονατοϊκή κατοχή

Χάρτης που απεικονίζει τη ευθύνη των στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν (ISAF) το 2006
Χάρτης που απεικονίζει τη ευθύνη των στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν (ISAF) το 2006 / Πηγή: Γερμανικό Υπουργείο Άμυνας

Δεν στέκει καμία σύγκριση της ΕΣΣΔ με τις επιδιώξεις της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ή σήμερα των ΗΠΑ. Η περίοδος από το 1978 μέχρι το 1990 ήταν η μόνη φωτεινή περίοδος του Αφγανικού λαού.

Ακόμη και η ιμπεριαλιστική κατοχή των ΗΠΑ και ΝΑΤΟ, επίσης δεν μπορεί να συγκριθεί με την εποχή της αποικιοκρατίας και τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Αντίστοιχα δεν συγκρίνεται η Μακεδονική Αυτοκρατορία της εποχής της δουλοκτητικής κοινωνίας με τη Βρετανική Αυτοκρατορία της εποχής του καπιταλισμού. Οι συγκρίσεις τέτοιου είδους από «ειδικούς» είναι ύποπτα ανιστόρητες γι’ αυτό και συνήθως «πονηρές».

Οι ΗΠΑ μπορεί να είναι η ισχυρότερη καπιταλιστική δύναμη στην κορυφή της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας, αλλά δεν είναι αυτοκρατορία. Οι ΗΠΑ έδρασαν στο Αφγανιστάν για να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένα γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα των μονοπωλίων, σε κόντρα με άλλες ισχυρές καπιταλιστικές δυνάμεις. Για τον ίδιο λόγο και αποχώρησαν.

Χάρτης που απεικονίζει τις γνωστές στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ ανα τον κόσμο και τους στόλους vw to 2000
Χάρτης που απεικονίζει τις γνωστές στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ ανα τον κόσμο και τους στόλους ως το 2000 / Πηγή: usDoD

Ακολουθεί το Ε΄ Μέρος του αφιερώματος του ALT.GR στο Αφγανιστάν που καταλήγουμε στα: «Διδάγματα από τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν»

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...