Σαν Σήμερα 13/1 – Γεγονότα σημαντικά και πρόσωπα που σημάδεψαν το χρόνο

Σαν Σήμερα 13/1

1433

Γεννιέται ο Στέφανος Γ΄ ο Μέγας, πρίγκιπας της Μολδαβίας. Το 1475 κατατρόπωσε το στρατό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στη Μάχη του Βασλούι και το 1497 νίκησε τον Ματθαίο Κορβίνο της Ουγγαρίας.

Στέφανος Γ' ο Μέγας
Τοιχογραφία που απεικονίζει τον Στέφανο Γ’ τον Μέγα

1607

Η τράπεζα της Γένοβας καταρρέει μετά την ανακοίνωση της πτώχευσης της Ισπανίας.

1797

Κατά τους πολέμους που ακολουθούν τη Γαλλική Επανάσταση, ξεσπά ναυμαχία ανάμεσα σ’ ένα γαλλικό πλοίο γραμμής και δύο βρετανικές φρεγάτες στα ανοικτά των ακτών της Βρετάνης. Το γαλλικό πλοίο ναυαγεί με απολογισμό πάνω από 900 νεκρούς.

1822

Η γαλανόλευκη καθιερώνεται από την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου ως το επίσημο σύμβολο των επαναστατημένων Ελλήνων.

Ελλάδα - σημαία
Η πρώτη σημαία νέου αστικού Ελληνικού κράτους

1853

Πεθαίνει ο Θεόφιλος Καΐρης, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του νεοελληνικού Διαφωτισμού. Θεωρείται ένας από τους φωτισμένους «Δασκάλους του Έθνους». Μετά τις πρώτες του σπουδές στην Ακαδημία των Κυδωνιών της Μ. Ασίας φεύγει για την Ιταλία και στη συνέχεια το Παρίσι, όπου σπούδασε μαθηματικά και φιλοσοφία.

Θεόφιλος Καΐρης
Ο Θεόφιλος Καΐρης

Στο διάστημα αυτό διαμορφώνει τις απόψεις του για τη θρησκεία, οι οποίες τον έφεραν αντιμέτωπο με την Εκκλησία και την Ιεραρχία. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και πολέμησε ως απλώς οπλίτης στον Όλυμπο. Αρνείται τόσο το παράσημο που του πρόσφερε ο βασιλιάς Όθωνας, όσο και τη θέση του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Άνοιξε στην Άνδρο Σχολή για τα ορφανά παιδιά του Αγώνα. Σύντομα στη Σχολή του συγκεντρώνονται φοιτητές απ’ όλα τα Βαλκάνια. Η μεγάλη απήχηση της διδασκαλίας του προκαλεί την αντίδραση της μοναρχίας και της Ιεράς Συνόδου. Η Εκκλησία τον αφορίζει και η κυβέρνηση τον εξορίζει στη Σκιάθο όπου αρρωσταίνει. Μετά από ένα σύντομο διάστημα ελευθερίας δικάζεται ως αιρετικός και κλείνεται στις φυλακές της Σύρας, όπου και πεθαίνει.

1859

Γεννιέται στην Πάτρα, ο ποιητής, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, διηγηματογράφος και θεατρικός συγγραφέας, Κωστής Παλαμάς.

Κωστής Παλαμάς
Ο Κωστής Παλαμάς

Δημοσίευσε συνολικά σαράντα ποιητικές συλλογές, καθώς και θεατρικά έργα, κριτικά και ιστορικά δοκίμια, συγκριτικές μελέτες και βιβλιοκριτικές. Αποτέλεσε κεντρική μορφή της λογοτεχνικής «γενιάς του 1880» και της αποκαλούμενης «Νέας Αθηναϊκής Σχολής».

Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της δημοτικής και κορυφαία μορφή του δημοτικιστικού κινήματος με το κύρος του, αλλά και με τις κυρώσεις που υπέστη για τον γλωσσικό του αγώνα. Με το αριστούργημά του, «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου», οραματίστηκε την κοινωνία του λαού. Είχε απόλυτη εμπιστοσύνη στην εργατιά και την εκφράζει στο ποίημα «Εμείς οι Εργάτες», γραμμένο το 1913. Με ενθουσιασμό, αποδίδει τα νικηφόρα αποτελέσματα στον πόλεμο κατά του Ιταλικού φασισμού στο λαό και τη νεολαία του με το ποίημα «Στη νεολαία μας». Όμως όλες οι νέες ιδέες, που κατακλύζουν το έργο του Παλαμά, ένα έχουν κίνητρο: τη μόρφωση, με το πνευματικό ανέβασμα του λαού.

Αν και δεν ήταν μαρξιστής, δήλωνε επαναστάτης και αντιλαμβανόταν την καθοριστική σημασία του ιστορικού υλισμού: «ο ιστορικός υλισμός έχει, αναμφίβολα, κι αυτός την αλήθεια του (…) δεν πρέπει να μας τρομάζει σα να είτανε σκιάχτρο. (…) Αν, καλά κακά, ξαναβγήκε η ελληνική πολιτεία, και με όλα της τα ελαττώματα, στον ήλιο και στη ζωή, και με μόνο το κίνητρο των οικονομικών προβλημάτων, ευλογημένος ο ιστορικός υλισμός».

Κωστής Παλαμάς
Κωστής Παλαμάς-έργο του Βάσου Φαληρέα μπροστά από το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων

Όμως και ο περιλάλητος «Ολυμπιακός Ύμνος» στηρίζεται στους αθάνατους στίχους του Κωστή Παλαμά και στην υπέροχη μουσική του Σπύρου Σαμάρα.

Ο Κωστής Παλαμάς πέθανε στις 27 Φεβρουαρίου του 1943 και η κηδεία του την επομένη στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών εξελίχθηκε σε αντικατοχικό συλλαλητήριο.

Με το «εγερτήριο» σάλπισμα του ΕΑΜίτη Άγγελου Σικελιανού πάνω από τη σορό του Παλαμά, ο ελληνικός λαός αποχαιρέτησε τον μεγάλο ποιητή.

«Ηχήστε οι σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,

δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα…

Βογκήστε τύμπανα πολέμου… Οι φοβερές

σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα !

Μα εσύ Λαέ, που τη φτωχή σου τη μιλιά,

Ηρωας την πήρε και την ύψωσε ως τ’ αστέρια,

μεράσου τώρα τη θεϊκή φεγγοβολιά

της τέλειας δόξας του, ανασήκωσ’ τον στα χέρια

γιγάντιο φλάμπουρο κι απάνω από μας

που τον υμνούμε με καρδιά αναμμένη,

πες μ’ ένα μόνο ανασασμόν: «Ο Παλαμάς !»,

ν’ αντιβογκήσει τ’ όνομά του η οικουμένη !

Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα ! Ενας λαός,

σηκώνοντας τα μάτια του τη βλέπει…

κι ακέριος φλέγεται ως με τ’ άδυτο ο Ναός,

κι από ψηλά νεφέλη Δόξας τονε σκέπει.»

1866

Γεννιέται ο Ελληνοαρμένιος φιλόσοφος Γκεόργκι Ιβάνοβιτς Γκουρτζίεφ.

Ο Γκεόργκι Ιβάνοβιτς Γκουρτζίεφ
Ο Γκεόργκι Ιβάνοβιτς Γκουρτζίεφ

1898

Ο Εμίλ Ζολά (Émile Édouard Charles Antoine Zola) δημοσιεύει τη γνωστή ανοιχτή επιστολή του με τίτλο «Κατηγορώ», σχετικά με την υπόθεση Ντρέιφους στη Γαλλία.

Εμίλ Ζολά
Το δημοσιευμένο κατηγορώ του Εμίλ Ζολά

1906

Πεθαίνει ο Ρώσος φυσικός, ηλεκτροτεχνικός και εφευρέτης του ραδιοφώνου Αλεξάντρ Στεπάνοβιτς Ποπόφ. Ήταν ο πρώτος που παρουσίασε την πρακτική εφαρμογή των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Τιμώντας τον, το Σοβιετικό κράτος καθιέρωσε την 7η Μαΐου ως «Μέρα Ραδιοφωνίας».

Αλέξανδρος Ποπόφ
Ο Αλέξανδρος Ποπόφ

1910

Γεννιέται ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης.

Γιάννης Τσαρούχης
Ο Γιάννης Τσαρούχης

Η αφετηρία της καλλιτεχνικής δράσης του Γιάννη Τσαρούχη (1910-1989) συνδέεται άρρηκτα με τις πολιτισμικές, κοινωνικοπολιτικές και ιστορικές ζυμώσεις στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1930. Η χρονική αυτή περίοδος διακρίνεται για την αναβίωση της λαϊκής και βυζαντινής τέχνης, καθώς και τη θεωρητική ενασχόληση με την έννοια της «ελληνικότητας». Ταυτόχρονα, μεταφέρεται το ενδιαφέρον του εικαστικού κύκλου από τον ακαδημαϊσμό του Μονάχου στα νέα καλλιτεχνικά ρεύματα του Παρισιού.

Γιάννης Τσαρούχης
Ο Ναύτης που διαβάζει, 1981

Από νωρίς ο Γ. Τσαρούχης ανέπτυξε ένα καθαρά προσωπικό ύφος, το οποίο δανειζόταν, επεξεργαζόταν και εξέλισσε στοιχεία ελληνικών και ξένων πολιτιστικών παραδόσεων και εικαστικών ρευμάτων. Τα πορτρέτα και οι μνημειακές φιγούρες, οι παραλλαγές της χρωματικής κλίμακας, η σαφής ροπή προς το ρεαλισμό και η δεξιότητά του να αφαιρεί και να φιλτράρει τα μη ουσιώδη στοιχεία στις συνθέσεις του, αντανακλούν την απαράμιλλη ικανότητα του Γ. Τσαρούχη να επαναπροσδιορίζει και να ερμηνεύει δημιουργικά τα ποικίλα ερεθίσματά του.

Γιάννης Τσαρούχης-
Θεατρικό κοστούμι του Γιάννη Τσαρούχη για τη Μαρία Κάλλας στη Μήδεια 1958

Θεωρείται από πολλούς ο γνωστότερος Έλληνας ζωγράφος του 20ού αιώνα. Σίγουρα ήταν μία από τις πιο αξιομνημόνευτες, πολύπλευρες και ισχυρές προσωπικότητες της ελληνικής τέχνης, ανοιχτός στη γνώση. Μοντέρνος και παραδοσιακός, καλλιτέχνης και διανοούμενος, πολυμαθής γνώστης των αρχών που διέπουν την ιστορία, την κοινωνία, τον άνθρωπο και τον πολιτισμό. Γλυκύς και είρων, λιτός και αισθησιακός, συντηρητικός και επαναστάτης, αποτέλεσε ένα από τα πλέον δημιουργικά μέλη της γενιάς του ’30. Το διπλό νήμα, του κοσμοπολιτισμού και της παράδοσης, διαπερνά και χαρακτηρίζει ολόκληρο το έργο του, που διαμορφώνεται από μία εκλεκτική σύνθεση στοιχείων ελληνικών και ευρωπαϊκών, παραδοσιακών και μοντέρνων, υφασμένων γύρω από μιαν αντρική, κυρίως, λαϊκή ανθρωπότητα, η οποία διασχίζει το ζωγραφικό χώρο και τον ιστορικό χρόνο μέσα από διάφορους τρόπους αναπαράστασης.

Γιάννης Τσαρούχης
Πρώτο πορτραίτο της Δέσποινας, 18 χρονών, 1967

Εντύπωση στα έργα του Γ. Τσαρούχη προκαλεί ο ενεργός ρόλος των χρωμάτων, που είναι εκείνα που προετοιμάζουν για τη «μετωπική» επεξεργασία του θέματος. Σε συνδυασμό με τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζεται η μορφή πάνω στον καμβά, δίνουν μια εσωστρεφή διάσταση στην περιγραφή των χαρακτηριστικών των προσώπων. Η τελική μορφή παρουσιάζει τη δύναμη του καλλιτέχνη να εκφράσει τις σκέψεις του, αλλά και την ιδεολογική του σχέση με την τέχνη γενικότερα.

1915

Σεισμός 7,1 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ με επίκεντρο το Αβετζάνο κλονίζει την επαρχία της Άκουιλα στην Ιταλία σκοτώνοντας 30.519 άτομα.

Ιταλία - σεισμός 1915
Το ισοπεδωμένο Αβετζάνο μετά τον σεισμό

1919

Αρχίζουν στη Ρίγα οι εργασίες του Παλλετονικού συνεδρίου των Σοβιέτ.

1941

Οι Βιετναμέζοι στρατιώτες στο Ντολιόγκ εξεγείρονται κατά των Γάλλων ιμπεριαλιστών.

Πόλεμος στο Βιετνάμ, 1941
Βιετναμέζοι στρατιώτες, Βιετ-Μινχ

1941

Πεθαίνει ο Ιρλανδός συγγραφέας και ποιητής Τζέιμς Τζόις (James Augustine Aloysius Joyce). Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες του 20ού αιώνα, δημιουργός του μυθιστορήματος Οδυσσέας (1922) και Finnegans Wake (1939).

Τζέιμς Τζόις
Ο Τζέιμς Τζόις

1946

Αρχίζει τις εργασίες του στο θέατρο «Απόλλων» της Αθήνας το Α’ Συνέδριο της ΕΠΟΝ, στο οποίο έλαβαν μέρος 354 αντιπρόσωποι (13-19/1/1946).

Η ημερήσια διάταξη του Συνεδρίου περιλάμβανε τα παρακάτω θέματα: 1. «Η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Νέων και η προσχώρηση της ΕΠΟΝ στην ΠΟΔΝ», 2. «Η δράση της ΕΠΟΝ και το πρόβλημα της ενότητας της νέας γενιάς», 3. «Η πνευματική και σωματική διάπλαση της νέας γενιάς», 4. «Εγκριση καταστατικού της ΕΠΟΝ» και 5. «Εκλογή νέου Κ.Σ.»

1948

Δυνάμεις του ΔΣΕ καταλαμβάνουν την Αράχωβα Ναυπακτίας.

ΔΣΕ
Τμήμα του ΔΣΕ στην Αράχωβα Ναυπάκτου

1948

Στα πλαίσια της έντασης της αστικής τρομοκρατίας, η αστυνομία διενεργεί μαζικές συλλήψεις στην Αθήνα και τον Πειραιά (1.400) και το Νομό Ηλείας (650).

1949

Έπειτα από πολυήμερη σκληρή μάχη, τμήματα της 10ης Μεραρχίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, με Διοικητή τον Υποστράτηγο Νίκο Θεοχαρόπουλο (Σκοτίδα) και Πολιτικό Επίτροπο τον Νίκο Μπελογιάννη, υπερνικούν διπλάσιες δυνάμεις του κυβερνητικού στρατού και καταλαμβάνουν τη Νάουσα.

ΔΣΕ
Η εφημερίδα του ΔΣΕ αναγγέλλει την κατάληψη της Νάουσας

Η κατάληψη της Νάουσας έπεσε σαν κεραυνός στο αστικό στρατόπεδο, ενώ ανέδειξε για μια ακόμη φορά τη μαχητική και ηθικοπολιτική ανωτερότητα του Δημοκρατικού Στρατού.

Η απόφαση του ΠΓ (10/2/49) αναφέρει σχετικά με τη νίκη στη Μάχη της Νάουσας: «Για πρώτη φορά ο ΔΣΕ κατέλαβε ολοκληρωτικά μια πόλη και την κράτησε όσο θεώρησε πως ήταν απαραίτητο (…) απόδειξε ότι τα μέσα μας είναι παραπάνω από αρκετά, αν τα χρησιμοποιούμε σωστά και τα συνδυάζουμε με τη δράση του πεζικού, αν ενεργούμε με ταχύτητα, δεξιοτεχνία, περίσκεψη και επαναστατική πονηριά (…) Το Π.Γ. θεωρεί ότι η πείρα από την παραπάνω εκστρατεία πρέπει ν’ αποτελεί βασικό συστατικό στοιχείο της πραχτικής αλλά και θεωρητικής εκπαίδευσης στις σχολές μας και στις ασκήσεις στα τμήματα».

1951

Η Ε.Ε. του Κομμουνιστικού Κόμματος Μ. Βρετανίας υιοθετεί το πρόγραμμα με τίτλο «Ο βρετανικός δρόμος για το σοσιαλισμό», που εξέφραζε «ευρωκομμουνιστική» αντίληψη.

Βρετανικό ΚΚ
Η μπροσούρα του προγράμματος

1953

Ο Ι. Μπ. Τίτο εκλέγεται από το Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο της Γιουγκοσλαβίας Πρόεδρος της χώρας.

Ι. Μπ. Τίτο
Ο Ι. Μπ. Τίτο

1963

Το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας καταστρέφεται ολοσχερώς από κατολίσθηση από την οποία χάνουν τη ζωή τους δεκατρείς κάτοικοι και τραυματίζονται άλλοι πέντε.

1968

Στην περιοχή του Ναυαρίνου βυθίζεται αύτανδρο το ελληνικό φορτηγό «Εύελπις» με 16μελές πλήρωμα.

1971

Διακόπτονται μέσα σε βαθιές διαφωνίες οι μυστικές συνομιλίες μεταξύ των πετρελαιοπαραγωγών χωρών και δυτικών εταιρειών πετρελαίου, που διεξάγονται στην Τεχεράνη. Οι χώρες του Περσικού Κόλπου, που ελέγχουν το μεγαλύτερο ποσοστό εξαγωγών του «μαύρου χρυσού», απαιτούν την αύξηση των τιμών πώλησης.

Πετρέλαιο
Πετρελαιοπηγές στο Αφγανιστάν

1982

Στην Ουάσινγκτον, αεροσκάφος της εταιρίας Air Florida συντρίβεται πάνω σε γέφυρα του ποταμού Ποτόμακ. Βυθίζεται κοντά στον Λευκό Οίκο, οδηγώντας στο θάνατο 78 άτομα.

1991

Διακόπτεται στο 85ο λεπτό, ο ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ της ΑΕΚ και του Ολυμπιακού. Η ατμόσφαιρα έχει γίνει αφόρητη λόγω ρίψης δακρυγόνων από την αστυνομία, ενώ έξω από το γήπεδο, ο νεαρός φίλαθλος του Ολυμπιακού Παναγιώτου σκοτώνεται από φωτοβολίδα.

Ποδόσφαιρο: ΑΕΚ-Ολυμπιακός 1991
Τρόλεϊ έχει παραδοθεί στις φλόγες μετά τα επεισόδια

1993

Ο πρώην ηγέτης της Ανατολικής Γερμανίας, Έριχ Χόνεκερ, αναχωρεί από το Βερολίνο για τη Χιλή μετά την απόφαση γερμανικού δικαστηρίου να διακοπεί οριστικά η δίκη του λόγω της πολύ κλονισμένης υγείας του.

Έριχ Χόνεκερ
Έριχ Χόνεκερ

1993

Πεθαίνει ο ζωγράφος και συγγραφέας Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Αν και σπούδασε Φαρμακευτική και Ιατρική στη Γαλλία αφοσιώθηκε στη λογοτεχνία και τη ζωγραφική. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1935, δημοσιεύοντας το ποίημα «Η γυναίκα που προπονείται στο κολύμπημα», στο περιοδικό το «Τρίτο μάτι». Υπήρξε βασικός συνεργάτης και ιδρυτικό μέλος του περιοδικού «Κοχλίας». Αργότερα άρχισε να δημοσιεύει μελέτες σε έγκριτα περιοδικά και εξέδωσε μυθιστορήματα και πεζογραφήματα.

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης
Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης

Μετά τη συνταξιοδότησή του (1969) αφοσιώθηκε στη συγγραφή έργων και συνέχισε τη ζωγραφική. Ήταν μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης και του Καλλιτεχνικού Επιμελητηρίου Αθηνών. Βραβεύτηκε με πολλά βραβεία, όπως το Ρalmes Αcademiques (1951), το Α΄ Κρατικό Βραβείο μυθιστορήματος (1984), το βραβείο του Υπουργείου Πολιτισμού (1987) και το Βραβείο Χέρντερ της Βιέννης (1989).

1994

Στο Μεξικό, ο πρόεδρος της χώρας ανακοινώνει γενική κατάπαυση του πυρός στην πολιτεία Τσιάπας, σε μια προσπάθεια τερματισμού των συγκρούσεων με τους «Ζαπατίστας».

Μεξικό - Ζαπατίστας
Ζαπατίστας στην πορεία τους προς την Πόλη του Μεξικό

2001

Σεισμός χτυπά το Ελ Σαλβαδόρ, προκαλώντας 5.000 θανάτους.

2009

«Φεύγει» από τη ζωή ο Θανάσης Σαραβάκος σε ηλικία 77 ετών. Από τους πλέον επιδέξιους ντριμπλέρ στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου, διακρίθηκε με τη φανέλα του Πανιωνίου στις δεκαετίες τους 1950 και του 1960 και φόρεσε τρεις φορές τη φανέλα της Εθνικής ομάδας. Ήταν πατέρας του Δημήτρη Σαραβάκου.

Θανάσης Σαραβάκος
Ο Θανάσης Σαραβάκος

2012

Πεθαίνει ο πρώην Τουρκοκύπριος ηγέτης και «ιδρυτής» του ψευδοκράτους, Ραούφ Ντενκτάς. Σπούδασε Νομική με βρετανική υποτροφία και έστειλε στο απόσπασμα πολλά μέλη της ΕΟΚΑ, κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα, ως εισαγγελέας.

Ραούφ Ντενκτάς
Ο Ραούφ Ντενκτάς

Υπήρξε ο ιδρυτής της οργάνωσης ΤΜΤ, που προωθούσε τη διχοτόμηση της Κύπρου και ο ίδιος είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διοργάνωση αιματηρών γεγονότων. Υπήρξε «πρόεδρος» του ψευδοκράτους έως το 2000, με τη στήριξη του τουρκικού στρατού, προωθώντας ακραίες και αδιάλλακτες θέσεις και υποστηρίζοντας σθεναρά τη λύση «δύο κρατών» στην Κύπρο.

2019

Ο Πάνος Καμμένος, επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος «Ανεξάρτητοι Έλληνες», «υποβάλει» την παραίτησή του από τη συγκυβέρνηση με το ΣΥΡΙΖΑ λόγω της συμφωνίας των Πρεσπών, δίνοντας το πρόσχημα για να διεξαχθούν εκλογές.

Τσίπρας - Καμμένος
Τσίπρας-Καμμένος αγκαλιά στη συγκυβέρνηση
Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...