Αναμνήσεις από τη Στρατιωτική μου Θητεία – Σωκράτης Μπουντόλος

Σωκράτης Μπουντόλος

Ο Ήλιος ο ηλιάτορας
Ο πετροπαιχνιδιάτορας
Λίγο το στόμα του άνοιξε
Κι ευθύς εμύρισε Άνοιξη
Οδυσσέας Ελύτης

Πώς αλλιώς να υποδεχτείς την Άνοιξη, έστω και μέσα σε ένα στρατόπεδο, έστω κι αν έχεις την ευθύνη της διοίκησής του, παρά μόνο με ένα ποίημα. Η ζωή είτε μέσα στο στρατόπεδο, είτε έξω από αυτό, είναι όμορφη και όμορφη θα συνεχίζει να είναι.

  • Καλημέρα κύριε Διοικητά
  • Καλημέρα υπασπιστή. Τι κάνεις;
  • Καλά κύριε Διοικητά.
  • Πολύ ωραίο το ποίημα του Ελύτη. Ωραία η έκπληξη.
  • Μπήκε Μάρτης κύριε Διοικητά, Άνοιξη!
  • Συμφωνώ!
  • Σας περιμένει για συνέντευξη ο στρατιώτης που παρουσιάστηκε χτες το βράδυ.
  • Τακτοποιήθηκε; Αν και τι ρωτάω; Είναι δυνατόν από τη στιγμή που ήσουν εδώ να μην τακτοποιήθηκε;
  • Όλα καλά κύριε Διοικητά.
  • Πες του να έρθει, μην περιμένει.
  • Μάλιστα.

Φεύγει και πραγματικά αυτοί οι στίχοι του Ελύτη είναι η ωραιότερη υποδοχή της Άνοιξης. Πώς τα καταφέρνει και με εκπλήσσει ευχάριστα! Άνοιξη λοιπόν!

Οι σκέψεις διακόπτονται με το χτύπημα της πόρτας.

  • Στρατιώτης Σωκράτης Μπουντόλος. Διατάξτε κύριε Διοικητά!
  • Καλημέρα και καλώς ήρθες! Πώς είσαι; Έμαθα πως τακτοποιήθηκες.
  • Μάλιστα κύριε Διοικητά.
  • Γνωρίζεις τη διαδικασία;
  • Μάλιστα.
  • Ας ξεκινήσουμε λοιπόν. 

Τελειώνοντας τη θητεία νομίζω ότι σχεδόν αυτόματα ο καθένας θέτει το ερώτημα: «θα το έκανα ξανά;». Ήταν τελικά ένα «διάλειμμα» από την πορεία που ο καθένας έχει επιλέξει να «περπατήσει» στη ζωή του; Ήταν «χάσιμο» χρόνου ή η τελευταία πιο «χαλαρή» περίοδος πριν αρχίσουν τα πραγματικά βάσανα; Το καθένα από αυτά τα ερωτήματα, όσο και αν μπορεί να περιγράψει στιγμές και σκέψεις από αυτό το χρονικό διάστημα, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να φωτίσει μια σίγουρα ιδιαίτερη αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίοδο στη ζωή. Μάλλον όπως και πολλά άλλα πράγματα που αφορούν ουσιαστικά την προσωπικότητα σου, το τι «στίγμα» αφήνεις με τις επιλογές και τη δράση σου, καλό είναι να λες τη γνώμη σου, αλλά πιο αντικειμενικά θα τα κρίνουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο όσοι συναναστρέφεσαι. Απάντηση λοιπόν για όλα τα παραπάνω ίσως θα μπορούσε να είναι το αν οι περισσότεροι από αυτούς που μοιράστηκα κάθε στιγμή της καθημερινότητας για τόσους μήνες, αν ποτέ υπηρετήσουν ξανά, θα ήθελαν να είμαι μαζί τους. Εγώ ή κάποιος που πιθανά θα έκανε όσα προσπάθησα ακόμα καλύτερα…

Ελπίζω λοιπόν όταν δουν αυτό το κείμενο ο Δημήτρης, ο Στάθης, ο Αντρέας και τόσοι ακόμα, να θυμηθούν τη δική τους θητεία και να συμφωνήσουν στα περισσότερα.

Η αρχή έγινε στην Θήβα, στο κέντρο εκπαίδευσης πυροβολικού, όπου ουσιαστικά τότε παρουσιάζονταν μεγάλο τμήμα όσων είχαν πάρει αναβολή. Πολλές εκατοντάδες νέων ανθρώπων, οι περισσότεροι εκ των οποίων αρκετά μεγάλης ηλικίας για να χαρακτηριστούν ως «νέοι»… Από την πρώτη στιγμή κυριαρχεί στο μυαλό όλων (εκτός από το σε ποια μονάδα θα πάει και αν θα ξαναπάρει αναβολή…) η ανασφάλεια για τις καινούριες δυσκολίες που θα προστεθούν μετά την «υπηρεσία στην πατρίδα». Γιατί με αυτήν την υπηρεσία δυστυχώς αρκετοί δεν θα δούλευαν σεζόν, κάποιοι δεν θα μπορούσαν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, άλλοι δεν ήταν καθόλου σίγουροι ότι θα μπορούσαν να εργαστούν ξανά εκεί που δούλευαν πριν. Και όλα αυτά μαζί με το βάσανο του να μην ξέρεις πως θα αντιμετωπίσουν το κάθε τι οι άνθρωποι που αγαπάς, αν θα μπορέσεις να τους στηρίξεις. Και μέσα σε όλα αυτά ήταν λίγο περίεργο να αποκτήσεις «υψηλή αίσθηση του καθήκοντος» όταν είχες 3 τουαλέτες για 200 άτομα και αναγκαία προϋπόθεση για έναν ντουζ, το να θες να γίνεις «σκληροτράχηλος» άντρας (άλλη εκπαίδευση ώστε να αντιμετωπίσουμε τις κακουχίες της μάχης δεν είχαμε…)

Το ειρωνικό ύφος ίσως δεν είναι κατάλληλο και σίγουρα δεν αποδίδει ολοκληρωμένα ότι όντως χρειάζεται. Κάνεις μια θητεία που δεν θα «λουφάρεις», θα κάνεις ότι μπορείς για να βοηθάς τα παιδιά που είστε στην ίδια μοίρα, θα επιδιώκεις να μάθεις ότι περισσότερο μπορείς, θα σέβεσαι ανθρώπους που και αυτοί αντιμετωπίζοντας πολλά προβλήματα προσπαθούν να ασκήσουν τα καθήκοντα τους. Ούτως η άλλως σε άλλη περίπτωση και ο χρόνος δεν θα περνάει με τίποτα και δεν θα σε παίρνει κανένας στα σοβαρά.  

Έτσι λοιπόν μαζί με αρκετά παιδιά δείξαμε προθυμία να βοηθήσουμε στα μαγειρεία, στην καθαριότητα, σε άλλες αναγκαίες εργασίες. Αν από την αρχή για κάθε πρόβλημα που αντιμετωπίζεις δίνεις την απάντηση «εδώ είναι στρατός, υπομονή και θα τελειώσει», αυτό που θα «τελειώσει» είναι η δύναμη σου να διεκδικείς τα δικαιώματα σου. Έτσι από τις πρώτες μέρες γράψαμε μια επιστολή στον Ριζοσπάστη για όσα συμβαίνουν, πήρα τον λόγο σε ένα «μάζεμα» (αναφορά δεν γινόταν) και σχολίασα μια σειρά από προβλήματα αναγνωρίζοντας ότι δεν είναι θέμα των 2-3 στελεχών, που έπρεπε να διαχειριστούν 100δες νεοσύλλεκτους, το ότι δεν είχαμε ούτε χλωρίνη, αλλά δεν είναι και απάντηση το «κάνουμε ότι μπορούμε με τα χρήματα που έχουμε» όταν για άλλα ζητήματα μια χαρά βρίσκονται τα κονδύλια.

Ο χρόνος στη Θήβα ήταν λίγος, με λίγα παιδιά κατάφερα να «δεθώ». Ελπίζω εκείνος ο Σαντορινιός να είναι καλά και να έχει πλέον πειστεί ότι η λογική του «μικρότερου  κακού» πάντα θα οδηγεί στο μεγαλύτερο…

Μέσα Νοέμβρη λοιπόν, παρουσιάστηκα στην Ρόδο, στο 541 ΤΕ. Σε αυτό το στρατόπεδο, με κάποια διαλλείματα ουσιαστικά πέρασα όλη μου την θητεία.       

Ήταν η περίοδος που ο ναύτης τότε Σ. Παπαδάκης είχε τιμωρηθεί επειδή κατήγγειλε την συμμετοχή της φρεγάτας που υπηρετούσε σε Νατοϊκή άσκηση. Δεν είχα προλάβει να γνωριστώ ακόμα σχεδόν με κανέναν στο στρατόπεδο, ήμασταν περίπου 250 νεοσύλλεκτοι που προσπαθούσαν να βρουν τα «πατήματα» τους. Όμως όταν κάποιος που πιστεύει τα ίδια με σένα κρατάει τέτοια παλικαρίσια στάση, η φωνή σου πρέπει να «ενωθεί» με την δική του, να μην μείνει μόνος του. «Παρουσιάστηκα» λοιπόν πρώτη φορά επίσημα… Αρκετοί ήθελαν μετά να μιλήσουμε γιατί δεν κατάλαβαν τίποτα από όσα είπα. Εκεί λίγο προβληματίστηκα για το πώς μιλάω… Αλλά ήταν καλή αφορμή για να συζητήσω με αρκετούς το ρόλο του ΝΑΤΟ, το τι εξυπηρετεί η εμπλοκή των ενόπλων δυνάμεων σε αποστολές εκτός συνόρων και φυσικά, ότι πάντα, όπου και να είσαι πρέπει να υπερασπίζεσαι αυτό που πιστεύεις. Αρκετοί προβληματίστηκαν ειδικά σε μια περίοδο που η «πρώτη φορά Αριστερά» για την «δικαίωση των μαχητών του ΔΣΕ» (!), προχωρούσε την ΝΑΤΟική συμφωνία των Πρεσπών.

Μετά την ορκωμοσία, που για να μην εξελιχθεί σε «συνέντευξη» στο γραφείο του διοικητή, έπρεπε να επικαλεστώ ότι είτε άθεος είτε όχι με τη «σειρά» μου θα περάσω μαζί τόσους μήνες οπότε δίπλα τους θέλω να είμαι και σε αυτή τη στιγμή, σε κάθε αναφορά πλέον θα ήμουν στρατιώτης πεζικού…

Σαν Στρ ΠΖ λοιπόν παρουσιάστηκα για να καταγγείλω το απαράδεκτο σύνθημα του ναζιστή στρατάρχη της Βερμαχτ σε στρατόπεδο της Λέσβου, που περιέγραψε αναλυτικά αυτός που το έζησε από πρώτο χέρι στις δικές του αναμνήσεις στην στήλη του alt.gr.

Βέβαια η ζωή στο στρατό δεν μετρούσε από αναφορά σε αναφορά… Ήταν πραγματικά συγκλονιστικό να γνωρίζεσαι με τόσα άτομα, να «δένεσαι» σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, να μαθαίνεις για τη ζωή και τα βάσανα τους, τα όνειρα που κάνουν για την ζωή. Μαθαίνεις να ακούς καλύτερα, να εκτιμάς την προσπάθεια που κάνει ο καθένας να τα φέρει βόλτα, καταλαβαίνεις τη «δύναμη» που κρύβει ο καθένας μέσα του (όχι όλοι βέβαια) ώστε να μην συμβιβαστεί και αυτό είναι μια καλή αφετηρία…

Και ενώ λοιπόν οι συνθήκες κατά την βασική μας εκπαίδευση ήταν απαράδεκτες, ούτε αδιάβροχα δεν υπήρχαν, κάποιος είχε την φαεινή ιδέα σε ένα διπλανό στρατόπεδο να φωνάξει ένα «πατριωτικό» σύνθημα για το σε «ποιον ανήκει η Κύπρος και η Μακεδονία»… Μου το ανέφεραν κάποια παιδιά και σε συνδυασμό με το ότι έπρεπε κάτι να γίνει με τα μέσα που μας είχαν προμηθεύσει κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης αλλά και τις υποδομές του στρατοπέδου συμφωνήσαμε να ξαναβγώ στην αναφορά.  Αφού είπα ό,τι έπρεπε, ο αξιωματικός με ρώτησε αν ξέρω τι ύμνο έχει η Κύπρος. Στην απάντηση ότι πέρα από αυτό γνωρίζω και με ποιες ευθύνες κατέχεται το 40% του εδάφους της, η συζήτηση δεν συνεχίστηκε. Βέβαια κάποιος εκπαιδευτής που με διέκοπτε όσο μιλούσα επειδή διέκρινε «έλλειψη πατριωτισμού» γελοιοποιήθηκε όταν μετά τα «με μια ιλαρχία θα πάρουμε τα Σκόπια» το γύρισε στο «δεν αλλάζουν τα πράγματα, δεν έχει νόημα να διεκδικείς αξιοπρεπείς συνθήκες στη θητεία σου»… Οι συζητήσεις είχαν φουντώσει και ήταν ιδιαίτερα θετικό ότι αρκετοί καταδίκασαν χρυσαυγίτικες απόψεις και όσους τις εξέφραζαν με διάφορες αφορμές σε όλη αυτή τη πορεία καθώς επίσης και ότι μετά από αυτή την αναφορά τουλάχιστον μπήκαν τζάμια στην τουαλέτα της μονάδας…

Πολλά καθορίζονται από τις συνθήκες που διαμορφώνονται αντικειμενικά στον «μικρόκοσμο» του στρατοπέδου, αλλά αλίμονο αν πιστέψει κανείς ότι ξαφνικά η ζωή σταματά. Τα παιδιά από την Κρήτη προβληματίστηκαν από τις πλημμύρες που τότε κατέστρεψαν τον τόπο τους, άλλοι ανησυχούσαν για το με τι όρους θα ξεκινήσει πάλι η τουριστική σεζόν στο νησί, για τις εξελίξεις στο επιστημονικό τους αντικείμενο. Μαζί με αυτά μας απασχολούσε το πώς θα περνάμε την ώρα μας στο στρατόπεδο, το πώς ο καθένας πρέπει να βάζει «πλάτη» για να μην επιβαρύνονται άλλοι μέσα στην μονάδα. Όλα έχουν την σημασία τους και από τι στάση απέναντι στο κάθε ζήτημα, ο καθένας κρίνεται.

Πέρα από όλα τα άλλα ελπίζω να έκανα τη θητεία της «σειράς» μου έστω λίγο καλύτερη επειδή το ότι καταγόμουν από τη Ρόδο δεν το αξιοποίησα για να περάσω καλύτερα. Μακάρι έστω και λίγο να «ελάφρυνα» αυτά τα παιδιά προσπαθώντας να βοηθήσω κατά τη διάρκεια παραμονής τους στο νησί.

Ίσως η πιο ωραία περίοδος ήταν οι περίπου 2 μήνες που περάσαμε συνολικά στο φυλάκιο της Χάλκης. Πέρα από το ότι ουσιαστικά εκεί είχαμε την πιο ουσιαστική στρατιωτική εκπαίδευση, ήταν ένα διάστημα που έκανα τις καλύτερες φιλίες, γνώρισα παιδιά που μου έδωσαν δύναμη και τα εκτίμησα πολύ. Έβαψα βαρέλια και πέτρες… Αλλά διάβασα αρκετά, αγνάντεψα έναν τόπο που αγαπώ και έκανα τις πιο ωραίες κουβέντες σε ένα περιβάλλον που πέρα από τον αέρα το μόνο που άκουγες το βράδυ  ήταν ένα γαϊδούρι και κάτι κοκόρια…

Με την επιστροφή στη μονάδα και μετρώντας αντίστροφα για την απόλυση, πολλούς φαντάρους τους απασχολούσε  ότι η «ευνοϊκή μεταχείριση» που τύγχαναν ορισμένοι, είχε δημιουργήσει μια κατάσταση λίγο περίεργη. Σίγουρα λοιπόν όλη αυτή τη περίοδο δεν την περάσαμε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Όμως αλίμονο αν ο ένας στρεφόταν απέναντι στον άλλο για το παραμικρό. Έτσι συμφωνήσαμε να ξαναβγώ στην αναφορά. Είχε δημιουργηθεί μια άσχημη κατάσταση με τα σκουπίδια στην μονάδα, η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο με τα χρήματα που έδιναν τα παιδιά κάθε βδομάδα για να πλένουν τα ρούχα τους -δεν είχαμε πλυντήριο στην μονάδα- και μια σειρά άλλα θέματα. Έτσι στην αναφορά πέρα από την ανάγκη να λυθούν όλα αυτά, έθιξα και το ζήτημα ότι οι αναγκαίες υποδομές δεν μπορούν να είναι «χορηγίες» από ορισμένους γιατί αυτό δημιουργεί εντάσεις στο στρατόπεδο. Προμηθευτήκαμε τελικά πλυντήριο και αρκετά παιδιά αλλά και στελέχη εκτίμησαν αυτή την τοποθέτηση.

Ο χρόνος πέρασε, στις αρχές του Ιούλη πήρα την ταυτότητα μου. Εκτιμώ ότι αρκετοί αξιωματικοί σεβάστηκαν την στάση μου και σε πολλές περιπτώσεις με υποστήριξαν, άλλωστε (με εξαίρεση ελάχιστους) με πολλούς από αυτούς είχαμε ενδιαφέρουσες συζητήσεις, ήταν άνθρωποι που πάλευαν με πολλές δυσκολίες να έχουν μια αξιοπρεπή στάση. Αν μπορώ να ξεχωρίσω κάτι από όλους αυτούς τους μήνες ήταν το «σε ευχαριστούμε» που είπαν πολλά παιδιά όταν αποχαιρετιστήκαμε. Κάτι που με στεναχωρεί ότι μάλλον δεν κατάφερα να τους δείξω πόσο εγώ τους ήμουν ευγνώμων για τη δύναμη που μου έδωσαν. Ελπίζω να θυμούνται τον «κομμουνιστή» και κάποια στιγμή να ανταμώσουμε ξανά.