Αναμνήσεις από τη Στρατιωτική μου Θητεία – Αλέξης Πανούσης

Και επίσημα η πρώτη μέρα της Άνοιξης και εν αναμονή της αλλαγής της ώρας σε θερινή. Όσα τερτίπια και να κάνει ο καιρός, το καλοκαίρι αρχίζει να αχνοφαίνεται. Και μέσα σε όλα αυτά θα έχουμε και τις απολύσεις των στρατιωτών που τώρα υπηρετούν καθώς και αυτούς που θα έρθουν να τους αντικαταστήσουν. Αυτή είναι η ροή των πραγμάτων. Με τις σκέψεις αυτές, μπαίνω στο Διοικητήριο. Για πρωί, αρκετός κόσμος στους διαδρόμους. Προσοχές και καλημέρες από όλους, άμα τη εμφανίσει μου….

Μπαίνω στο γραφείο μου. Από πίσω μου ο υπασπιστής.

  • Καλημέρα κύριε Διοικητά
  • Καλημέρα! Τι συμβαίνει; Γιατί τέτοια αναστάτωση;
  • Παρουσιάστηκες η νέα σειρά μετατεθέντων και όπως καταλαβαίνεται σήμερα έχουμε αρκετή δουλειά από πολύ νωρίς.
  • Τους περιμέναμε σήμερα το πρωί. Πότε παρουσιάστηκαν;
  • Χτες το βράδυ κύριε Διοικητά και όλοι τακτοποιήθηκαν.
  • Πολύ καλά. Άρα μπορώ να ξεκινήσω να τους γνωρίζω;
  • Φυσικά. Ήδη σας περιμένει ο πρώτος στο γραφείο μου.
  • Ωραία. Ειδοποίησέ τον να έρθει.
  • Μάλιστα κύριε Διοικητά.

Φεύγει ο υπασπιστής. Κοιτάζω έξω από το παράθυρο. Συννεφιά και ψιλόβροχο. «Μπορείς να κόψεις όλα τα λουλούδια, αλλά δε μπορείς να εμποδίσεις την Άνοιξη να ‘ρθει», έλεγε ο Πάμπλο Νερούντα. Και πόσο αληθινό είναι αυτό! Χτυπά η πόρτα, τέλος οι σκέψεις.

  • Εμπρός!
  • Στρατιώτης Αλέξης Πανούσης. Διατάξτε κύριε Διοικητά.
  • Καλώς ήρθες στη Μονάδα. Πώς είσαι; Τακτοποιήθηκες;
  • Μάλιστα κύριε Διοικητά.
  • Γνωρίζεις τη διαδικασία;
  • Μάλιστα.
  • Άρα μπορούμε να ξεκινήσουμε.
  • Να ξεκινήσουμε

Παρουσιάστηκα στην Κω αυτήν την τραγική πρώτη μέρα της θητείας που νομίζεις ότι όλα έχουν τελειώσει και πιστεύεις ότι δεν θα ξανακοιμηθείς και μετανιώνεις που δεν τον πήρες λίγο παραπάνω στο πλοίο. Ριζοσπάστης πάνω πάνω, εξυπνάδες ο αξιωματικός στον έλεγχο, όλοι σκαλωμένοι και ψαρωμένοι στην αρχή, σπάω τον πάγο με την εφημερίδα. Τέσσερις μέρες μετά την Κω φεύγουμε για Λέρο, να συνεχίσουμε τη βασική μας εκπαίδευση εκεί. Άλλο νησί, άλλο στρατόπεδο. Ξεκινάμε τα «αγοράστε τα εθνόσημα, να τα έχετε για την ορκωμοσία». Βγαίνω στην αναφορά του λόχου. Ούτε να παρουσιαζόμαστε ξέρουμε ακόμα, σε ψιλοπανικό όμως και οι από πάνω γιατί ξαφνικά το στρατόπεδο έχει γεμίσει και λέω στον υπολοχαγό «Πώς είμαστε υποχρεωμένοι να έχουμε κάτι το οποίο δεν μας παρέχει ο στρατός;». «Κάποτε παίρνατε και δύο αρβύλες να ξέρεις αλλά τώρα με ό,τι έχουμε. Κι εγώ τα πλήρωσα τα εθνόσημα». «Ούτε αυτό είναι σωστό» του λέω, «αυτά αν είμαστε υποχρεωμένοι να τα έχουμε, να τα δίνουν και σε σας και σε μας!». Μετά ακολουθεί και η μάχη της λογικής για την υπόσχεση αντί του θρησκευτικού όρκου. Κάπως έτσι με όλα αυτά αρχίζουν οι συζητήσεις, σπάει το «ψάρωμα», φτιάχνονται και οι πρώτες παρέες.

 Η επιστροφή από την άδεια ορκωμοσίας με βρίσκει στην Κάλυμνο, όπου πλέον ξέρω ότι θα πραγματοποιήσω εκεί το υπόλοιπο της θητείας μου, με ένα ευχάριστο «διάλειμμα» δύο βδομάδων στη Ρόδο για εκπαίδευση προς το τέλος και πολλά φυλάκια! Προβλήματα στο στρατόπεδο; Εννοείται! Κοριοί, καθαριότητα-υγιεινή κ.ά. Αλλά, να μην πούμε γι’ αυτά. Μόνο ένα πράγμα, από το πιο μικρό στο πιο μεγάλο πρόβλημα, συνήθως, αρκεί μια μικρή φιτιλιά για να φουντώσει η συζήτηση και μετά να ακολουθήσει η διεκδίκηση. Με τα στραβά, με τα κακά και τις αδυναμίες, το φόβο, όλα μέσα, τίποτα δεν περισσεύει. Αλλά αυτά φτιάχνουν ανθρώπους, αυτά παλεύεις να ξεπερνάς καθημερινά.  Και όταν κάνεις τον τελικό λογαριασμό, και γυρνάς πίσω με το μυαλό σου σκεπτόμενος, εδώ το έκανα έτσι, θα μπορούσα να το κάνω αλλιώς, γιατί δεν συζήτησα γι’ αυτό παραπάνω; γιατί δεν πήρα κι άλλες πρωτοβουλίες; γιατί κώλωσα; γιατί δίστασα;  Δεν πειράζει, μαθήματα αγώνα είναι κι αυτά. Όπως μπήκες, με το κεφάλι ψηλά, έτσι να βγεις! Αυτό θα μετρήσει στο τέλος, αυτό θα θυμάται και ο αξιωματικός και ο συνάδελφος. Είναι πραγματικό σχολείο ο στρατός, όχι τόσο γι’ αυτά που σου διδάσκουν, που κάποια από αυτά έχουν την αξία τους, όσο γι’ αυτά που μαθαίνεις και συνειδητοποιείς  στη πορεία της θητείας σου.

Η θητεία της Σειράς μου μας βρήκε στην έξαρση του προσφυγικού-μεταναστευτικού, με την ανεκδιήγητη κατάσταση στα νησιά και τα γεγονότα στον Έβρο. Τα ακριτικά νησιά και περιοχές γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις επιπτώσεις του πολέμου, των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων, την εργαλειοποίηση των προσφύγων. Το άγχος και ο φόβος των συγκρούσεων δηλώνουν «παρών», παρά τον εφησυχασμό που καλλιεργείται ποικιλοτρόπως. Σε αυτό το έδαφος βρίσκουν και χώρο να πατήσουν ρατσιστικές αντιλήψεις, προθάλαμος του φασισμού. 

Στα στρατόπεδα της Καλύμνου, της Κω, της Λέρου και της Ρόδου και στα φυλάκια που είχα την τύχη και την τιμή να υπηρετήσω, στο Φαρμακονήσι, στην Καλόλιμνο και αλλού ο φόβος είναι υπαρκτός. Η αγωνία αν θα βρεθεί στη βάρδιά σου και στην υπηρεσία σου η βάρκα ξεχειλισμένη από πρόσφυγες και μετανάστες, η ανησυχία να μην αποφασίσει μια τουρκική ακτοφυλακίδα να παρενοχλήσει τους ντόπιους ψαράδες ή ένα σκάφος του τουρκικού πολεμικού ναυτικού να πλησιάσει επικίνδυνα προς τα χώρο ευθύνης σου ή να προσεγγίσει τα Ίμια, το άκουσμα του μαχητικού αεροσκάφους συνοδευόμενο από ένα πανικό να δεις αν είναι δικό σου ή τούρκικο, όλα αυτά είναι  αυτά ακριβώς που χρειάζεται ο φασίστας για να δηλητηριάσει τις συνειδήσεις οπλιτών, αξιωματικών και πολιτών στην ακριτική γη.

Αυτήν την μάχη ενάντια σε όλες αυτές τις αντιλήψεις τη δώσαμε με πολλούς συναδέλφους σε καθημερινή βάση, σε όλα τα στρατόπεδα και νησιά που βρέθηκα. Και ήταν μια μάχη που δίναμε και απέναντι σε καλοπροαίρετους προβληματισμούς για το «πόσο μπορούμε να βοηθήσουμε αυτούς τους ανθρώπους;», «Όμως, αξιοποιούνται οι  προσφυγικές ροές για να μας υπονομεύσουν». Όλοι υγιείς προβληματισμοί από στρατευμένους και μόνιμους ακόμα, που χρειάζονταν όμως απάντηση στο έδαφος της ταξικής αλληλεγγύης, να φωτίζεται η πολιτική που είναι υπεύθυνη γι’ αυτήν την κατάσταση, ο κοινός αντίπαλος Ελλήνων, Τούρκων εργαζομένων και μεταναστών. Δεν έλειψαν και οι αξιωματικοί που κράτησαν υπεύθυνη στάση απέναντι σε αντιλήψεις που τροφοδοτούσαν το φασισμό όταν, για παράδειγμα, πρώτοι έτρεξαν να βοηθήσουν, με λίγο φαγητό και νερό, την έγκυο μετανάστρια ή το μεταναστόπουλο που μέσα στη νύχτα βρέθηκαν να διασχίζουν σε φουσκωτό μαζί με δεκάδες κατατρεγμένους, με κίνδυνο της ζωής τους, για να καταλήξουν σε μια βραχονησίδα που κατοικούνταν μόνο από στρατιώτες. Στα μάτια αυτών των ανθρώπων είδαμε τα μάτια των δικών μας ανθρώπων, τις οικογένειές μας, τους παππούδες μας, πόσα λίγα μας χωρίζουν πραγματικά. Αυτό είναι αρκετό για να καταλάβει κανείς τί σημαίνει ιμπεριαλιστικός πόλεμος, προσφυγιά και φτώχεια…

 Ήταν αρκετό, όταν βλέπαμε μέσα στη νύχτα, με όσα μέσα διαθέταμε, φουσκωτά να γίνονται μπαλάκι μεταξύ του τουρκικού και του ελληνικού λιμενικού.  Οποιαδήποτε καθυστέρηση σε όλη αυτή τη διαδικασία μπορεί να κόστιζε τις ζωές αυτών των ανθρώπων. Σκεφτείτε λοιπόν γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένους, γιατί εγώ τέτοιους ανθρώπους είδα, πρόσφυγες και μετανάστες, να δίνουν τα πάντα για ένα ταξίδι που δεν ξέρουν αν θα φτάσουν στον προορισμό τους και όταν φτάνουν να συναντούν όπλα, προβολείς και ύστερα «φυλακές» και εγκλωβισμό.

Το καθεστώς φόβου και εξαθλίωσης γι’ αυτούς είναι τέτοιο που ακόμα κι αν κάποιος χάνονταν στο επικίνδυνο θαλάσσιο ταξίδι, μπορεί να μην το έλεγαν φοβούμενοι ότι μπορεί να μπλέξουν με τις αρχές και να χάσουν το «εισιτήριο» για τη χώρα μας. Αυτή η είναι η τραγική πραγματικότητα του 21ου αιώνα, στα σύνορα του «πολιτισμένου» δυτικού κόσμου.

Εμένα τα εγκαίνια του ALT με βρήκαν στο Φαρμακονήσι, στα τελειώματα της γεμάτης αλλά σύντομης (εξάμηνη παρακαλώ, για να μην ξεχνάμε και το αναπόφευκτο πείραγμα) θητείας μου και μπορώ να πω μετά βεβαιότητος ότι είναι μεγάλο πράγμα να μπορεί  η φωνή σου πλέον να ακουστεί τόσο έξω από το στρατόπεδο όσο και μέσα σ’ αυτό  με πολύ πιο ηχηρό τρόπο, χάρη στο alt.gr. Γι ‘ αυτό κι συμβάλλω με τον τρόπο μου, όπως μπορώ, να στέκεται αυτή η ιστοσελίδα σήμερα και η θητεία μου ήταν το ερέθισμα να καταλάβω την αξία στην πράξη- δύναμη πιο μεγάλη απ’ όλα τα βιβλία, πόσο ανάγκη έχουμε ένοπλες δυνάμεις που να υπηρετούν τα εργατικά-λαϊκά συμφέροντα, τί σημαίνει λαϊκός πατριωτισμός, να υπερασπίζεσαι τους ανθρώπους του τόπου σου, να σέβεσαι και να αγαπάς τον γείτονα λαό και όλους τους λαούς, πάνω στην κοινή σας ανάγκη για ειρήνη και ευημερία.

Από τη θητεία μου κρατάω όλο αυτόν τον κόσμο που γνώρισα, φαντάρους και αξιωματικούς. Κρατάω όλα τα «κουλά» που άκουσα, την ευκαιρία που μόνο στο στρατό θα έχεις να γνωρίσεις και να ζήσεις με ανθρώπους με τόσο διαφορετικές παραστάσεις, σαν από άλλο κόσμο, που πιθανότατα δεν θα συναντήσεις πότε στη ζωή σου, πόσο μάλλον να συμβιώσετε. Το μεγαλύτερο μάθημα απ’ όλα.

Κρατάω τους επικούς διαλόγους στην προσπάθεια μου να εξηγήσω γιατί είμαι άθεος και πως δεν πιστεύω στα γουρούνια και στα ζώα, όπως περιπαικτικά μου έλεγε ένας αξιωματικός.

Κρατάω τα βιώματα, πλέον, για το τί σημαίνει τουρκική επιθετικότητα, τί σημαίνει πρόσφυγας, τί σημαίνει σύνορα της ΕΕ, τί σημαίνει ΝΑΤΟική «ασφάλεια».

Κρατάω τις συζητήσεις για το Κόμμα, την επαναστατική πρωτοπορία, έναν κόσμο ολόκληρο που μπορούμε να κατακτήσουμε,  αυτές τις συζητήσεις που ακολουθούσαν, ως αναπόσπαστο κομμάτι, την προσωπική μας στάση στη θητεία, στάση ζωής σε κάθε μικρό και μεγάλο ζήτημα, μέσα κι έξω από το στρατόπεδο.

Κρατάω όλα αυτά τα νησιά, τους βράχους, τα νερά και τα τοπία, που με έκαναν να αγαπήσω τον τόπο μου λίγο παραπάνω. Κρατάω ακόμα κι αυτόν τον τοπικισμό σε κάθε νησί, που έκανε ακόμα πιο ξεχωριστό το κάθε μέρος.

Κρατάω  αυτούς τους αξιωματικούς που νοιάστηκαν πραγματικά να βοηθήσουν τη διαβίωσή μας και να μάθουμε αυτά τα δέκα πράγματα που έπρεπε, για τα οποία είχα το φόβο ότι ούτε αυτά θα μάθαινα. Κρατάω αυτήν την εκπαίδευση που μας σεβάστηκαν και είχαμε. Ακόμα και στα φυλάκια, που αν και δεν υπήρχε στο σβέρκο μας κάποιος υψηλόβαθμος να μας  ζαλίζει και να γίνεται η περιστασιακή παράσταση: «έρχεται ο ‘’Σύντα’’, κρατήστε τα όπλα! Σβήστε τα τσιγάρα!», κάποιοι τίμιοι αξιωματικοί αξιώθηκαν να αξιοποιήσουμε δημιουργικά το χρόνο που είχαμε, για πιο ουσιαστική εξάσκηση και μελέτη πάνω στα όπλα και μέσα που διαθέταμε.

Κρατάω το «νούμερο», τη σκοπιά, το περίπολο, το θαλαμοφυλίκι, την «πύλη», την έξοδο, τη μουσική, το ραδιόφωνο, την μπάλα στο ΚΨΜ, το ρημαδοβιβλίο που κάναμε αμάν να διαβάσουμε, τα γέλια, το πείραγμα. Κρατάω και τις ατελείωτες ώρες στο πλοίο, τη γκρίνια, την εμπλοκή, αυτήν τη μάχη μερικών για «φίδιασμα» που στο τέλος ήταν μεγαλύτερη ταλαιπωρία και από το να κάνεις κανονικά το νούμερό σου, τα «μπιφτέκια», τη ζέστη και το κρύο, την κούραση. Κρατάω  την αλληλεγγύη, το μεγαλύτερο όπλο των φαντάρων και μάθημα ζωής, τα νούμερα που κάναμε για να καλύψουμε το συνάδελφο που αρρώστησε ή γιατί ήθελε να είναι εξοδούχος, τις «τράκες» μέχρι την έξοδο ή την επιστροφή από το φυλάκιο, το κόψιμο της ψευτομαγκιάς των παλιών στη νέα σειρά, το φαγητό που φυλάγαμε για να φάνε όλοι, το κέρασμα στον κάθε έναν που ζορίζονταν οικονομικά, την τουαλέτα και το θάλαμο που καθαρίσαμε και δυο φορές παραπάνω γιατί πώς να το κάνουμε, μερικοί δεν…

 Πάνω απ’ όλα κρατάω όμως τις φιλίες, που ο νέος εγκλεισμός αμέσως μετά το στρατό έβαλε σε πραγματική δοκιμασία αλλά όπως έχω υποσχεθεί στον εαυτό μου και στους ίδιους: Όταν τελειώσει όλο αυτό θα το συνεχίσουμε από εκεί που το αφήσαμε!

Πού να ξέραμε ότι θα πηγαίναμε από τον ένα «εγκλεισμό» στον άλλο; Από την βραδινή αναφορά στο στρατόπεδο, στη «βραδινή αναφορά» στο σπίτι σε καθεστώς lockdown και καραντίνας. 

Και για να μην ξεχνιόμαστε:

 Όπως μπαίνεις, έτσι βγαίνεις, όρθιος στα δύο σου πόδια και με το κεφάλι ψηλά, σαν Κουκουές!

Καλή θητεία!